ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ – Σελίδα 219

Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ*

Prof. Dr. W. Hoepfner

Ινστιτούτο Κλασικής Αρχαιολογίας, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βερολίνου

Οι ελληνικές πόλεις-κράτη της Αρχαϊκής και της Κλασικής περιόδου είχαν σχετικά περιορισμένη έκταση, σε αντίθεση με τα κράτη της Ανατολής, όπου οι πόλεις εκάλυπταν απέραντες εκτάσεις, όπως συνέβαινε και στα βασίλεια των ελληνιστικών χρόνων. Η έκταση που καλύπτει μια πόλη επηρεάζει τον τρόπο συνύπαρξης των κατοίκων της. Κατά την Κλασική εποχή δεν υπήρχαν τεράστιες μητροπόλεις, κατοικημένες από ανθρώπους διαφορετικών εθνοτήτων, αλλά περιορισμένου μεγέθους μονάδες, όπου συνήθως ο ένας γνώριζε τον άλλον.

Οι μεγάλοι φιλόσοφοι Αριστοτέλης και Πλάτωνας, αλλά και ο κατά δύο γενιές αρχαιότερος Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, υπήρξαν στοχαστές που ασχολούνταν με το κράτος και οι θεωρίες τους δεν άφησαν ανεπηρέαστη την αρχιτεκτονική. Κάθε πόλη-κράτος είχε τους δικούς της νόμους και ήταν de facto αυτόνομη. Κατά τη διάρκεια του 6ου αι. π.Χ., και ενώ κυριαρχούσαν οι οικογένειες των ευγενών και οι τύραννοι, ο λαός αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη ισχύ. Δύο γεγονότα επέφεραν σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές: το πρώτο ήταν η πτώση της τυραννίδας στην Αθήνα, που έδωσε την εξουσία στον Κλεισθένη, ο οποίος επέσπευσε τη μετάβαση στην αυτοδιοικούμενη κοινωνία των πολιτών, που αργότερα ονομάστηκε δημοκρατία (λαοκρατία) και υιοθετήθηκε από τις περισσότερες ελληνικές πόλεις. Το δεύτερο γεγονός αποτέλεσαν οι νίκες των Ελλήνων κατά των Περσών, που έμοιαζαν με θαύμα και ενίσχυσαν την αυτοπεποίθηση των πόλεων που συμμετείχαν σ’ αυτές. Για τη διοίκηση της πόλης από τους πολίτες χρειάστηκε να αναζητηθούν νέοι τρόποι, που, αφού εφαρμόστηκαν, είναι αξιοθαύμαστο πώς, μέσα σε λίγα μόνο χρόνια, δημιούργησαν πρότυπα διοικητικών κέντρων και κτηριακών συγκροτημάτων. Η εκκλησία του δήμου, το πρυτανείο, το θέατρο για τις λαϊκές συνελεύσεις και οι αίθουσες δικαστηρίων απαιτούσαν χώρο στο κέντρο της πόλης, συνεπώς άλλαξαν τη δομή της. Στην κοινωνία της Κλασικής περιόδου ο δημόσιος χώρος απέκτησε μεγαλύτερη σημασία από κάθε άλλη εποχή. Η ταύτιση των πολιτών με την πόλη-κράτος τους ήταν τέτοια, που με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται απίστευτη. Χαρακτηριστικές είναι οι εκτεταμένες δημόσιες περιοχές μέσα στις πόλεις, όπως και το αξιοπερίεργο φαινόμενο της «τυποποίησης των κατοικιών» στις νεόδμητες πόλεις και η πολιτιστική σημασία που απέκτησε ο ανδρώνας, ο οποίος από την Κλασική εποχή και μετά υπήρχε σχεδόν σε κάθε ιδιωτικό σπίτι για τα συμπόσια. Μια και στους χώρους αυτούς συζητούσαν θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος, δεν είναι υπερβολικό να θεωρήσει κανείς τον ανδρώνα ως ένα δημόσιο χώρο μέσα στην ιδιωτική κατοικία.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ» →