Η αντιπαράθεση των Σοφιστών σχετικά με τη δικαιοσύνη
Εισαγωγή
Η δικαιοσύνη αποτελούσε μείζον θέμα συζήτησης στην Αθήνα κατά την περίοδο που εκτείνεται από τις Ευμενίδες (456 π.Χ.) του Αισχύλου, την τραγωδία που εξυμνεί την εγκαθίδρυση του δικαστηρίου του Αρειου Πάγου, έως τη δίκη και τον θάνατο του Σωκράτη (399 π.Χ.) που απαθανατίσθηκαν στην Απολογία του Πλάτωνα.[1] Ιστοριογράφοι, δραματουργοί, ρήτορες και φιλόσοφοι παρέχουν ευρύ φάσμα απόψεων και μαρτυρίες για ένα από τα κρίσιμα θέματα της εποχής. Στην πιο πρώιμη λογοτεχνία η ανθρώπινη δικαιοσύνη υπήρξε πολύ στενά συνδεδεμένη με τη θεϊκή δικαιοσύνη και δύναμη, αλλά στον πέμπτο αιώνα, στα χρόνια των δικαστηρίων και των λαϊκών συνελεύσεων, αυτό που κυρίως ελκύει το ενδιαφέρον είναι η δικαιοσύνη στην καθαρά ανθρώπινη σφαίρα. Εγείρονται ερωτήματα για την προέλευσή της, για τη σχέση της με τη φύση και την αλήθεια, για το πώς γίνεται πράξη, για τις συνθήκες που μπορούν να εγγυηθούν την εξέλιξή της και για τις δυνάμεις που παράγουν τα αντίθετά της: τον καταναγκασμό, τη βία, την αδικία.
Για να σχηματίσουμε μια γενική ιδέα του τρόπου με τον οποίο διερευνήθηκαν τα θέματα αυτά στα τέλη του πέμπτου αιώνα, αρκεί να διαβάσουμε τους λόγους που ο Πλάτωνας αποδίδει στον Γλαύκωνα και στον Αδείμαντο στην αρχή του 2ου βιβλίου της Πολιτείας. Οι λόγοι αυτοί προσφέρουν την καλύτερη εισαγωγή στο θέμα μας, επειδή συνιστούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του πολιτισμικού υπόβαθρου στο οποίο ο Πλάτωνας αναπτύσσει το μεγαλόπνοο σχέδιό του σε αυτόν τον διάλογο. Πριν προχωρήσουμε σε λεπτομέρειες, είναι αναγκαία μια μικρή αναφορά σε ορισμένα από τα ερωτήματα που ανακύπτουν στο 1ο βιβλίο της Πολιτείας.
Κατηγορία: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ
Εμπεδοκλής και Αναξαγόρας:
η απάντηση στον Παρμενίδη
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το ποίημα του Παρμενίδη αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας. Κανένας σοβαρός στοχαστής δεν θα ήταν δυνατόν να αγνοήσει το έργο του το οποίο, όμως, θέτει δυσεπίλυτα προβλήματα στην κοσμολογία και την επιστημονική έρευνα. Η πρώτη γενιά μετά τον Παρμενίδη περιλαμβάνει στοχαστές που επιθυμούσαν να συνεχίσουν την παράδοση της θεωρητικής σκέψης των Ιώνων φιλοσόφων. Πώς, όμως, τον αντιμετώπιζαν; Ποια επίδραση ασκούσε στο έργο τους η διδασκαλία του; Οι πρώτοι νεο-Ίωνες φιλόσοφοι,[1] όπως έχουν αποκληθεί, ήταν ο Εμπεδοκλής και ο Αναξαγόρας.[2] Η προσέγγιση που επιχειρούν οι δύο φιλόσοφοι παρουσιάζει ορισμένες έντονες διαφορές, αλλά και αρκετές ομοιότητες. Είναι σχεδόν σύγχρονοι[3] και, όπως θα δούμε, επιχειρούν παρόμοιες κινήσεις στον τρόπο που πραγματώνουν την επιστημονική θεωρητική τους σκέψη. Ας εξετάσουμε πρώτα τα φιλοσοφικά συστήματα του Εμπεδοκλή και του Αναξαγόρα και ας συζητήσουμε στη συνέχεια την απάντησή τους στον Παρμενίδη.
