Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΥΤΟΠΙΑΣ

ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

 Άννα Κελεσίδου – Γαλανού,

διευθύνουσα του ΚΕΕΦ της ΑκΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ

 

«Κάθε ἰδέα. ἔρχεται σὰν ἕνας μακρινὸς ξένος, καὶ στὴν ἀρχὴ τῆς πραγμάτωσής της εἶναι δυσκολο νὰ τὴν ξεχωρίσεις ἀπὸ τή φαντασία καὶ τη φαντασιοκοπία»

(Goethe).

 «ζητοΰμεν… ἀεὶ δή τί τῶν τιθεμένων πρὸς ἀρετὴν φέρει»

(Πλάτων).

 Ἡ οὐ­το­πί­α – σύμ­φω­να μ’ ἕ­να σύγ­χρο­νο ὁ­ρι­σμὸ της – εἶναι εἶ­δος κοι­νω­νι­κῆς κρι­τι­κῆς πού ἀ­σκεῖϊ­ται μέ­σα ἀ­πὸ κά­ποι­ο κοι­νω­νι­κὸ σύ­στη­μα, {δα­νι­κό, δί­χως δηλ. ἐ­πιστη­μο­νι­κὴ θε­με­λί­ω­ση – γνώ­ση τῶν κι­νη­τη­ρί­ων κοι­νω­νι­κῶν δυ­να­με­ων – ἤ σύ­στη­μα πού πε­ρι­έ­χει ἀ­πραγ­μα­το­ποί­η­τα σχέ­δι­α κοι­νω­νι­κῶν ἀλ­λα­γῶν.

Μὲ τὸν ὅ­ρι­σμο αὐτό προσ­δί­νε­ται στὴν οὐ­το­πι­κη ἔκ­φρα­ση γνω­στι­κὴ ἡ προ­γνω­στι­κὴ λει­τουρ­γί­α, δί­χως κύ­ρος ἐ­πι­στη­μο­νι­κό, καὶ ὁ­ρα­μα­τι­στι­κό πε­ρι­ε­χό­με­νο σὲ δι­ά­στα­ση ἀ­πὸ τὸ πραγ­μα­τι­κό. Ἡ με­λέ­τη μου εἶναι ἀ­κρι­βῶς προ­σπά­θει­α ἀ­πο­σύν­δεσης αὐ­τῆς τῆς ση­μα­σί­ας τῆς οὐ­το­πί­ας ἀ­πὸ τὴν πλα­τω­νι­κὴ φι­λο­σο­φί­α ἡ κα­τά­δειξης τῆς ἰ­δι­αί­τε­ρης δο­μῆς καὶ λει­τουρ­γί­ας τῆς πλα­τω­νι­κῆς «οὐ­το­πί­ας».

Θὰ ξε­κι­νή­σω μὲ μι­ὰ δι­α­γραμ­μα­τι­κὴ ἀ­να­φο­ρά στὴν πλα­τω­νι­κὴ σύλ­λη­ψη τῆς «οὐ­το­πί­ας».

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΥΤΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ» →

Tο ύφος του λόγου και το ήθος της ψυχής στην πλατωνική Πολιτεία

 του Στέλιου Ράμφου

 Δείτε και εδώ

 […] Και τώρα το σχόλιο. Λέξις είναι ο λόγος, η ομιλία, το φώνημα που περιλαμβάνει σκέψη, αίσθημα ή βούλημα. Ο άνθρωπος φωνεί ενάρθρως• το ζώο ανάρθρως. Αποτελεί συστατικό στοιχείο της προτάσεως – συντομώτατης φράσεως η οποία δηλώνει ένα πλήρες διανόημα. Η «λέξις» εκφράζει αυτοτελώς μία έννοια• την πρόταση αποτελούν μία ή περισσότερες λέξεις. Εδώ όμως ο Πλάτων χρησιμοποιεί μία περαιτέρω σημασία του όρου: Εννοεί το ύφος] – μορφή του νοήματος και όχι της όψεως των πραγμάτων – τον τρόπο της γραφής τοῦ συγγραφέως και δη στο ποιητικό-μυθολογικό θέμα. Κάθε θέμα ο ποιητής το αναπτύσσει στις τρεις διαστάσεις του χρόνου και το αφηγείται σε διάφορα πρόσωπα. Στην μιμητική αφήγηση ο ποιητής μιλεί σε πρώτο πρόσωπο, υποδύεται κάποιον άλλον. Η μίμησις έγκειται στην αυτοαπόκρυψη του ποιητού. Αυτοαπόκρυψη εκούσια όπως η αφάνεια του Γύγη, ο οποίος στρέφει κατά βούλησιν το μαγικό δαχτυλίδι προς τα μέσα, γίνεται για όλους άφαντος και μένει φανερός μόνο μέσα του. Υπάρχει μόνο εντός του. Στην απλήν διήγησι ο ποιητής μιλεί σε τρίτο πρόσωπο. Από πλευράς ύφους και γλώσσας της τέχνης η διαφορά των δύο αφηγηματικών τρόπων είναι χαρακτηριστική: Ο μιμητής μιλεί σαν κάποιος άλλος, υποκρίνεται άλλον• ο αφηγητής κρατεί αποστάσεις από τους ήρωες. Στην μία περίπτωση η τέχνη διεκδικεί και επιτυγχάνει ζωντάνια και αμεσότητα• στην άλλη ο ποιητής παραιτείται απ’ αυτήν. Ο Πλάτων επιλέγει τον απλό αφηγητή ενσυνείδητα, μάλιστα δεν παραλείπει και να τον χαρακτηρίσει (398b): τῷ αὐστηροτέρῳ καί ἀηδεστέρῳ ποιητῇ χρώμεθα καί μυθολόγῳ ὠφελίας ἕνεκα. Δεν πρέπει να κρίνομε τον Πλάτωνα με διαφορετικά κριτήρια από τα δικά του. Τον ενδιαφέρει εν προκειμένω η ωφέλεια της πόλεως, η ψυχική της συνοχή και όχι το θέμα της ποιήσεως. Το θέμα της τέχνης του λόγου και του κάλλους το συζητεί στον Φαίδρο. Εδώ συζητεί την παιδεία των φυλάκων και προκρίνει αντιστοίχως μια παιδεία ψυχικής συνοχής (377a-b). Δεν μιλεί περί τέχνης. Στην παιδεία της ψυχικής συνοχής αφορούν και τα σχετικά με το περιεχόμενο και την μορφή των μύθων.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΤΟ ΥΦΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ» →