Tο ύφος του λόγου και το ήθος της ψυχής στην πλατωνική Πολιτεία
του Στέλιου Ράμφου
[…] Και τώρα το σχόλιο. Λέξις είναι ο λόγος, η ομιλία, το φώνημα που περιλαμβάνει σκέψη, αίσθημα ή βούλημα. Ο άνθρωπος φωνεί ενάρθρως• το ζώο ανάρθρως. Αποτελεί συστατικό στοιχείο της προτάσεως – συντομώτατης φράσεως η οποία δηλώνει ένα πλήρες διανόημα. Η «λέξις» εκφράζει αυτοτελώς μία έννοια• την πρόταση αποτελούν μία ή περισσότερες λέξεις. Εδώ όμως ο Πλάτων χρησιμοποιεί μία περαιτέρω σημασία του όρου: Εννοεί το ύφος] – μορφή του νοήματος και όχι της όψεως των πραγμάτων – τον τρόπο της γραφής τοῦ συγγραφέως και δη στο ποιητικό-μυθολογικό θέμα. Κάθε θέμα ο ποιητής το αναπτύσσει στις τρεις διαστάσεις του χρόνου και το αφηγείται σε διάφορα πρόσωπα. Στην μιμητική αφήγηση ο ποιητής μιλεί σε πρώτο πρόσωπο, υποδύεται κάποιον άλλον. Η μίμησις έγκειται στην αυτοαπόκρυψη του ποιητού. Αυτοαπόκρυψη εκούσια όπως η αφάνεια του Γύγη, ο οποίος στρέφει κατά βούλησιν το μαγικό δαχτυλίδι προς τα μέσα, γίνεται για όλους άφαντος και μένει φανερός μόνο μέσα του. Υπάρχει μόνο εντός του. Στην απλήν διήγησι ο ποιητής μιλεί σε τρίτο πρόσωπο. Από πλευράς ύφους και γλώσσας της τέχνης η διαφορά των δύο αφηγηματικών τρόπων είναι χαρακτηριστική: Ο μιμητής μιλεί σαν κάποιος άλλος, υποκρίνεται άλλον• ο αφηγητής κρατεί αποστάσεις από τους ήρωες. Στην μία περίπτωση η τέχνη διεκδικεί και επιτυγχάνει ζωντάνια και αμεσότητα• στην άλλη ο ποιητής παραιτείται απ’ αυτήν. Ο Πλάτων επιλέγει τον απλό αφηγητή ενσυνείδητα, μάλιστα δεν παραλείπει και να τον χαρακτηρίσει (398b): τῷ αὐστηροτέρῳ καί ἀηδεστέρῳ ποιητῇ χρώμεθα καί μυθολόγῳ ὠφελίας ἕνεκα. Δεν πρέπει να κρίνομε τον Πλάτωνα με διαφορετικά κριτήρια από τα δικά του. Τον ενδιαφέρει εν προκειμένω η ωφέλεια της πόλεως, η ψυχική της συνοχή και όχι το θέμα της ποιήσεως. Το θέμα της τέχνης του λόγου και του κάλλους το συζητεί στον Φαίδρο. Εδώ συζητεί την παιδεία των φυλάκων και προκρίνει αντιστοίχως μια παιδεία ψυχικής συνοχής (377a-b). Δεν μιλεί περί τέχνης. Στην παιδεία της ψυχικής συνοχής αφορούν και τα σχετικά με το περιεχόμενο και την μορφή των μύθων.
Συνέχεια ανάγνωσης «ΤΟ ΥΦΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΗΘΟΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ»
