Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Gustave Glotz

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ «ΠΟΛΙΣ»)

Λήψη του αρχείου

      Α

 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Ἡ πολιτικὴ ἐξελιξη τῆς Ἑλλάδας ἦταν σαφὴς ὡς τὸ τέλος τοῦ 6^ου αἰώνα. Ἡ πόλη ἔγινε ἰσχυρὴ ἐλευθερώνοντας τὸ ἄτομο ἀπὸ τὶς πατριαρχικὲς ὑποχρεώσεις· τὸ ἄτομο ἔγινε ἐλεύθερο μὲ τὴν προστασία τῆς πόλης. Ἀλλά ἀπὸ τή στιγμή πού ἐπιτεύχθηκαν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ὑπῆρξαν πόλεις ὅπου ἡ δημόσια ἐξουσία κατακτήθηκε ἀπὸ μεγάλες οἰκογένειες πού κατόρθωσαν νά διατηρήσουν τὰ κληρονομικὰ τους προνόμια· σὲ ἄλλες πόλεις ἡ ἐξουσία πέρασε στό σύνολο τῶν ἐλευθέρων ἀτόμων. Ἀπέναντι στίς ἀριστοκρατικὲς καὶ ὀλιγαρχικὲς πόλεις στέκονταν οἱ πόλεις ὅπου ἡ φωνή τοῦ λαοῦ στάθηκε ἱκανὴ νὰ ἐπιβάλει τὴν κυριαρχία της. Σὲ ποιά πλευρὰ βρισκόταν τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδας;

Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνο γιὰ ὑλικὴ δύναμη, ἡ ἀπαντήση θὰ ἦταν εὔκολη. Ἡ Σπάρτη διαθέτει μεγάλες δυνάμεις ἀφότου εἶναι ἐπικεφαλῆς τῆς πελοποννησιακῆς συμμαχίας, καὶ γι’ αὐτό προτείνεται ὁμόφωνα γιὰ νὰ διοικήσει τὸν ἑλληνικό στρατὸ καὶ στόλο στον πόλεμο κατὰ τῶν Μήδων. Ἀλλὰ πρόκειται γιὰ ἐντελῶς ἄλλο πράγμα ἀπὸ τή στρατιωτική ὀργάνωση. Τὸ ἑλληνικο πνεῦμα θὰ μποροῦσε νὰ πάει μπροστὰ μὲ θεσμοὺς ὅπως τῆς Σπάρτης; Θὰ ἦταν ἱκανό νὰ ἀποδώσει ὅλους τοὺς καρπούς, ἐὰν παντοῦ, ὅπως στις ὄχθες τοῦ Εὐρώτα, τὸ κράτος εἶχε μόνη ἀπασχόληση τὴν ψυχικὴ καὶ ἠθικὴ διαμόρφωση ἐξαιρετικῶν ὁπλιτῶν καὶ τή διατήρηση ἑνὸς πολιτεύματος πού ἑξασφάλιζε αὐτό τὸ ἀποτέλεσμα; Ὄχι· ἡ Σπαρτή, ἀναδιπλωμένη στον ἑαυτὸ της, στραμμένη ὁλόκληρη πρὸς ἕνα παρελθὸν τὸ ὁποῖο θέλει νὰ διαιωνίσει, παραμένει τέλειο παράδειγμα αὐτοῦ πού μποροῦσε νὰ εἶναι μιὰ ἀριστοκρατικὴ πόλη κατὰ τὸ 550· ἀλλά τὸν 5^ο αἰώνα δὲν εἶναι πιὰ παρὰ μιὰ περιπτωση πού μπορεῖ κανεὶς νὰ μὴ λάβει ὑπόψη, ὅταν ἐπιχειρεῖ νὰ συλλάβει τή γενική μεταμόρφωση τῆς πόλης. Γιὰ νὰ μπορέσει ἡ Ἑλλάδα νὰ ἐκπληρώσει τὸ πεπρωμένο της, χρειάζεται νὰ κινηθεῖ ἀποφασιστικὰ πρὸς τὴν κατεύθυνση τῆς φυσικῆς της ἐξέλιξης, καὶ οἱ ἀτομικὲς ἐνέργειες νὰ ἀναπτυχθοῦν ἐλεύθερα γιὰ τὸ δημόσιο καλό. Μιὰ ἀπὸ τὶς πόλεις πού ἔχουν μπεῖ πιὸ ἀποφασιστικὰ στοὺς νέους δρόμους τῆς δημοκρατίας χρειάζεται νὰ εἶναι ἕτοιμη νὰ βαδίσει μπροστὰ ἀπὸ τὶς ἄλλες καὶ νὰ εἶναι ἱκανὴ νά τις παρασύρει. Ἔτσι θὰ ἐκπληρώσει μιὰ ἔνδοξη ἀποστολή, θὰ γίνει τὸ σχολεῖο τῆς δημοκρατίας. Αὐτὸς ὑπῆρξε ὁ κλῆρος τῆς Ἀθήνας.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» →

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

( αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Gustave Glotz

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ «ΠΟΛΙΣ»)

  Α

  ΟΙ ΘΕΩΡΙΕΣ

 Τὸ πι­ὸ χτυ­πη­τὸ γνώ­ρι­σμα τῆς ἀρ­χαί­ας Ἑλ­λά­δας, ἡ βα­θυ­τέ­ρη αἰ­τί­α ὅ­λων τῶν ἐ­πι­τευγ­μά­των της καὶ ὅ­λων τῶν ἀ­δυ­να­μι­ῶν της βρί­σκε­ται στό δι­α­με­λι­σμὸ της σὲ ἄ­πει­ρες πό­λεις πού ἀ­πο­τε­λοῦ­σαν ἰ­σά­ριθ­μα κρά­τη. Ὅ­λες οἱ ἀν­τι­λή­ψεις οἱ συ­να­φεῖς μὲ ἕ­ναν τέ­τοι­ον κα­τα­κερ­μα­τι­σμὸ ἦ­ταν τό­σο βα­θι­ὰ ρι­ζω­μέ­νες στήν ἑλ­λη­νι­κὴ συ­νεί­δη­ση, πού τὸν 4^ο αἰ­ῶ­να τὰ πι­ὸ πε­ρί­σκε­πτα πνεύ­μα­τα θε­ω­ροῦ­σαν τὴν ὕ­παρ­ξη τῆς πό­λης φυ­σι­κὸ φαι­νό­με­νο. Δέν μπο­ροῦ­σαν νὰ φαν­τα­στοῦν ἄλ­λον τρό­πο ὁ­μα­δι­κοῦ βί­ου ἀν­θρώ­πων ἀ­λη­θι­νὰ ἄ­ξι­ων νὰ λέ­γον­ται ἄν­θρω­ποι. Ὁ Ἀ­ρι­στο­τέ­λης ὁ ἴ­δι­ος φτά­νει νὰ θε­ω­ρή­σει τὸ ἀ­πο­τέ­λε­σμα αἰ­τί­α, καὶ νὰ ὁ­ρί­σει ὄ­χι τὸν Ἕλ­λη­να, ἀλ­λὰ τὸν ἄν­θρω­πο ὡς πο­λι­τι­κὸν ζῷ­ον. Κα­τὰ τη γνώ­μη του, ὑ­πάρ­χουν δύ­ο εἴ­δη ἀν­θρώ­πων: ἐ­κεῖ­νοι πού λι­μνά­ζουν σὲ ἄ­μορ­φες καὶ ἀ­πο­λί­τι­στες ἀν­θρώ­πι­νες ὁ­μά­δες ἡ σχη­μα­τί­ζουν τε­ρά­στι­α κο­πά­δι­α μέ­σα σὲ μο­ναρ­χί­ες μὲ τε­ρα­τώ­δεις δι­α­στά­σεις, καὶ ἐ­κεῖ­νοι πού συ­νε­ται­ρί­ζον­ται ἁρ­μο­νι­κὰ σχη­μα­τί­ζον­τας πό­λεις· οἱ πρῶ­τοί ἔ­χουν γεν­νη­θεῖ σκλά­βοι, γι­ὰ νὰ ἐ­πι­τρέ­ψουν στοὺς δευ­τέ­ρους νὰ πε­τύ­χουν μί­αν ἀ­νώ­τε­ρη ὀρ­γά­νω­ση.

Οἱ γε­ω­γρα­φι­κὲς συν­θῆ­κες τῆς Ἑλ­λά­δας συ­νέ­βα­λαν πραγ­μα­τι­κὰ στή μόρ­φω­ση τῆς ἱ­στο­ρι­κῆς φυ­σι­ο­γνω­μί­ας της. Κα­τα­κερ­μα­τι­σμέ­νη ἀ­πὸ τή συ­νε­χή συ­νάν­τη­ση τῆς θά­λασ­σας καὶ τοῦ βου­νοῦ, πα­ρου­σι­ά­ζει παν­τοῦ στε­νὲς κοι­λά­δες πλαι­σι­ω­μέ­νες μὲ ὑ­ψώ­μα­τα πού μό­νη εὔ­κο­λη δι­έ­ξο­δο τους ἔ­χουν τὶς ἀ­κτές. Σχη­μα­τί­ζον­ται ἔτ­σι ἀ­να­ρίθ­μη­τες μι­κρὲς πε­ρι­ο­χές, πού ἡ κα­θε­μι­ὰ τους γί­νε­ται τὸ φυ­σι­κὸ πλαί­σι­ο μι­ᾶς μι­κρῆς κοι­νω­νί­ας. Ὁ φυ­σι­κὸς κα­τα­κερ­μα­τι­σμὸς κα­θο­ρί­ζει ἡ του­λά­χι­στον εὐ­κο­λύ­νει τὸν πο­λι­τι­κὸ κα­τα­κερ­μα­τι­σμό. Κά­θε δι­α­μέ­ρι­σμα καὶ ξε­χω­ρι­στὸ κρά­τος. Ἂν φαν­τα­στεῖ κα­νείς, μέ­σα σὲ μι­ὰ κλει­στὴ κοι­λά­δα, λι­βά­δι­α κον­τὰ σὲ ρυ­ά­κι­α, δά­ση στις πλα­γι­ές, ἀ­κό­μη ἀ­γρούς, ἀμ­πέ­λι­α καὶ λι­ό­φυ­τα ἀρ­κε­τὰ γι­ὰ νὰ ζή­σουν με­ρι­κὲς δε­κά­δες χι­λι­ά­δες κά­τοι­κοι, σπά­νι­α πά­νω ἀ­πὸ τὶς ἑ­κα­τό, τέ­λος ἕ­να ὕ­ψω­μα πού νὰ μπο­ρεῖ νὰ χρη­σι­μεύ­σει γι­ὰ κα­τα­φύ­γι­ο σὲ πε­ρί­πτω­ση ἐ­πί­θε­σης, καὶ ἕ­να λι­μά­νι γι­ά τις ἐ­ξω­τε­ρι­κὲς ἐ­πα­φές, θὰ σχη­μα­τί­σει τὴν εἰ­κό­να αὐ­τοῦ πού γι­ὰ ἔ­ναν Ἕλ­λη­να ἦ­ταν ἕ­να αὐ­τό­νο­μο καὶ κυ­ρί­αρ­χο κρά­τος.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ» →