Η αναγνώριση της ευθύνης

 Αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Bernard Williams

«ΑΙΔΩΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΗ

                       Ατομική βούληση, πράξη και ευθύνη στην αρχαία Ελλάδα»

 Λήψη του αρχείου

Όταν, προς το τέλος της Οδύσσειας. ο Οδυσσέας και ο Τη­λέμαχος δίνουν τη μάχη με τους μνηστήρες, συμβαίνει κάτι που ανησυχεί πολύ τον Οδυσσέα. Οι μνηστήρες αρχίζουν να βάζουν τους θώρακες και να μοιράζουν μεταξύ τους τα δόρατα που πριν από την επίθεση είχαν με προνοητικότητα αποθηκευτεί σε κάποιο άλλο χώρο. Κάποιος θα πρέπει να άνοιξε την αποθήκη και ο Οδυσσέας αναρωτιέται ποιος μπορεί να ήταν. Λέει ο Τηλέμαχος:

Εγώ, πατέρα, έσφαλα σ’ αυτό, εγώ – άλλος κανείς δεν

έφταιξε· που ανοιχτή την άφησα στην κάμαρη την αρμοσμένη πόρτα,

και κάποιος απ’ αυτούς το πρόσεξε και φάνηκε ο καλύ­τερος.¹

Αυτό φέρνει στην επιφάνεια κάτι που ενυπάρχει στην αφή­γηση της δράσης και που εντοπίσαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο στον Όμηρο. Αν και, όπως έχουν επισημάνει οι κριτικοί, δεν υπάρχει λέξη στον Όμηρο που να αντιστοιχεί στο αφηρημένο ουσιαστικό «πρόθεση», ελλοχεύει ωστόσο σε αυτή την περιγραφή μια έννοια που θα μπορούσαμε να ταυτίσουμε με εκείνη της πρόθεσης: ο Τηλέμαχος άφησε ανοιχτή την πόρτα -πράγματι το έκανε αυτό- όμως δεν είχε σκοπό να το κάνει. Είναι, βεβαίως, προφανές ότι δεν μπορούμε να πούμε πως στον Όμηρο απαντά μια συγκεκριμένη έννοια απλώς και μόνο επειδή αφηγείται ένα περιστατικό το οποίο εμείς θα περιγράφαμε χρησιμοποιώντας αυτή την έννοια. Ωστόσο, είναι λογικό να πούμε ότι υπάρχει μια ορισμένη έννοια στον Όμηρο όταν αυτός και οι ήρωές του προβαίνουν σε διακρίσεις που γίνονται κατανοητές μόνο με βάση αυτή την έννοια. Αυτό ισχύει οπωσδήποτε για την πρόθεση, όσον αφορά τα λεγόμενα του Τηλέμαχου· και περίπου το ίδιο φαίνεται, αν και λιγότερο έντονα, σε πολλούς στίχους που περιγράφουν τους ανθρώπους να βρίσκουν ή να χάνουν τον στόχο τους και γενικότερα να επιτυγχάνουν ή να αποτυγχάνουν σε αυτό που προσπαθούν να κάνουν.² Παρόμοιες χρήσεις μπορεί κάλλιστα να είναι αρκετές, ώστε να πούμε ότι ο Όμηρος είχε μια αντίληψη για την πρόθεση, ακόμη κι αν δεν είχε καμία λέξη που να σχετίζεται με τη γενική έννοια.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ» →

Η νομική φύση του ατόμου στο αρχαίο Ελληνικό δίκαιο

 Θωμάς Δ. Αναστασίου

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το αρχαίο Ελληνικό δίκαιο, είναι αποσπασματικό και φευγαλέο αντικείμενο μελέτης και αυτό γιατί καθε πόλη – κράτος είχε τους δικούς της νόμους. Υπήρχαν βέβαια ομοιότητες, αλλά δεν μπορούμε να υποθέσουμε, χωρίς στοιχεία, ότι δύο πολιτείες μοιράζονται ένα συγκεκριμένο νόμο. Και συχνά τα στοιχεία λείπουν. Ακόμα και για την Αθήνα, την πολιτεία για την οποία γνωρίζουμε τα περισσότερα, δεν έχουμε παρά ένα περιορισμένο αριθμό πραγματικών νόμων. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Σπάρτη για την οποία μάλιστα τα στοιχεία είναι πολύ περιορισμένα.

Τα δικαϊκά συστήματα της Αθήνας και της Σπάρτης κατά τη διάρκεια του 5ου π.Χ. αιώνα, κυρίως και ιδιαίτερα η θέση των ατόμων σε κάθε μια πολιτεία από αυτές θα μας απασχολήσουν στη συνέχεια.

Όταν σήμερα χρησιμοποιούμε τον όρο άτομο εννούμε την οντότητα η οποία έχει ορισμένα φυσικά και απαράγραπτα δικαιώματα. Τα δικαιώματα αυτά προστατεύονται από διεθνείς οργανισμούς και συνθήκες (π.χ. η οικουμενική διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου, η σύμβαση προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών κλπ). Συνέβαινε όμως το ίδιο και στην αρχαιότητα; ο άνθρωπος απολάμβανε τα ίδια δικαιώματα

Πριν όμως δώσουμε απάντηση στα ερωτήματα αυτά ας δούμε το χώρο μέσα στον οποίο ζει και κινείται το άτομο στην αρχαία Ελλάδα, δηλαδή την Πολιτεία.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΝΟΜΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» →