Η διαστρέβλωση των αρχαιοελληνικών εννοιών «φιλία» και «έλεος»

         από την υποκριτική χριστιανική ηθική

  Κορνήλιου Καστοριάδη

Θα έβλεπα δύο πολύ σημαντικά στοιχεία, που χαρακτηρίζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις στην Ελλάδα και εκφράζονται με τις λέξεις φιλία και έλεος. Ας αρχίσουμε από την πρώτη. Ο Αριστοτέλης, ο οποίος είναι παραδόξως ο κατ’ εξοχήν φιλόσοφος της κλασικής πόλης, θα τη συζητήσει δια μακρών. Έχουμε συνηθίσει, μετά από τους Ρωμαίους, να μεταφράζουμε αυτή τη λέξη ως «amitié» («φιλική σχέση»), καθόλου δόκιμη απόδοση. Η φιλία προέρχεται από το ρήμα φιλώ, που σημαίνει αγαπώ. Όχι αγαπώ ερωτικά, αν και αυτό το νόημα είναι επίσης δυνατό. Η φιλία είναι το γένος, που σαν επιμέρους είδη του έχει τις διάφορες μορφές συναισθημάτων, που μπορούν να συνδέσουν τα άτομα. Και στην ελληνική πόλη, η φιλία έχει πολύ σημαντικές θεσμικές πτυχές. Βεβαίως, πρόκειται κυρίως για τη φιλική σχέση μεταξύ ανδρών, συχνά βάσει άτυπων πολιτικών συνδέσμων που ονομάζονται εταιρείαι, ενώ ο Πλάτων, όπως και ο Αριστοτέλης, θα πουν δικαίως, ότι η φιλία είναι κατ’ εξοχήν ο τύπος σχέσης, που μπορεί να ευδοκιμήσει και να αναπτυχθεί σε μια ελεύθερη κοινότητα και ότι μια τέτοια κοινότητα την προϋποθέτει.

Συνέχεια ανάγνωσης ««ΦΙΛΙΑ» ΚΑΙ «ΕΛΕΟΣ»» →

Το ζήτημα της δουλείας στην Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία κατά τον Καστοριάδη  

Νεστορίδης Παναγιώτης

Το ζήτημα της δουλείας έχει απασχολήσει και συνεχίζει να απασχολεί ακόμη και σήμερα μελετητές και ιστορικούς, οι οποίοι στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν την συνύπαρξη δουλείας-δημοκρατίας φτάνουν πολλές φορές σε λανθασμένα συμπεράσματα που σπιλώνουν το θεσμό της δημοκρατίας αλλά και απομακρύνονται από το πραγματικό νόημα αυτής της σημαντικής ανθρώπινης δημιουργίας.

Ο θεσμός της δουλείας παρατηρείται από αρχαιοτάτων χρόνων σε πληθώρα λαών ανά την υφήλιο, ανεξαιρέτως θρησκευτικής παράδοσης ή γεωγραφικής θέσης. Όπως μας εξηγεί ο Κορνήλιος Καστοριάδης «η ελληνική κοινωνία είναι μια κοινωνία σαν όλες τις άλλες στο θέμα της δουλείας». Κατά τον ίδιο «πρέπει να επιστήσουμε την προσοχή στο γεγονός ότι σε αυτή την κοινωνία που η δουλεία είναι παρούσα επιτυγχάνεται κάποιο άλλο πράγμα, το οποίο εξακολουθούμε πάντα να το αποκαλούμε ελευθερία και έχει προσδιοριστεί από τον Αισχύλο (Πέρσαι, στ 242): δεν είναι απλώς η ελευθερία σε σχέση με κάποιον εξωτερικό εχθρό, είναι επίσης, η ιδέα ότι μόνο το ελεύθερο ανθρώπινο ον φέρει επαξίως το όνομα αυτό». Στην αρχαία ελληνική κοινωνία θα βρούμε ακόμη και αμφισβήτηση και κριτική κατά της δουλείας από μερικούς σοφιστές. Η δικαίωση της δουλείας δεν μπορεί να τεθεί, γιατί αναφερόμαστε σε μια αντίληψη ενός κόσμου όπου η βία, ο καταναγκασμός, αποτελούν θεμελιώδη πολιτική κατηγορία.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ» →