Ο ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ – Σελίδα 14

Η έκσταση είναι κοινή σε πολλά θρησκεύματα άλλων λαών. Έχει ευρύτατα διαδοθεί και η χρήση της προσωπίδας με μαγικό χαρακτήρα, που κατά την πίστη των πρωτόγονων λαών μεταβιβάζει σ’ αυτόν που τη φοράει τη δύναμη και τις ιδιότητες του εικονιζόμενου θεού. Σε κανένα όμως λαό και σε καμιά άλλη εποχή δεν έγινε σύνθεση αυτών των στοιχείων για να δημιουργηθεί η τραγωδία, παρά μόνο στην Ελλάδα

Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ Ή ΑΤΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

Σεμινάριο της 4^ης Μαΐου 1983

Κ. Καστοριάδης

Αλλά ο πιο σημαντικός θεσμός, για τον οποίο θα πω λίγα λόγια πριν παραχωρήσω τη θέση στη συζήτηση, είναι η τραγωδία. Νομίζω ότι σας έχω ήδη επισημάνει ότι παρά τα όσα ακούγονται. δεν υπάρχει ελληνική αλλά αθηναϊκή ή αττική τραγωδία[1] και αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι αλήθεια ότι, σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, είχαν υπάρξει στη Σικυόνα, πόλη της Πελοποννήσου κοντά στην Κόρινθο, τραγικοί χοροί πριν εμφανιστεί η τραγωδία στην Αττική. Οι χοροί όμως είναι πολύ σύνηθες φαινόμενο στις ελληνικές πόλεις. Η «αναπαράσταση» σημαντικότατου τμήματος της πανταχού παρούσας στην Ελλάδα ποιητικής παραγωγής στηρίζεται σε αυτούς. ΕΙ τραγωδία είναι κάτι άλλο. Οι πρώτες τραγωδίες δημιουργήθηκαν στην Αθήνα περί το έτος 500· στη συνέχεια η τραγωδία εξαπλώνεται, και από τα μέσα του 4ου αιώνα παίζονται έργα έξω από την Αττική, και στα υπόλοιπα μέρη της Ελλάδας. Ανάμεσα σε αυτά τα δύο ορόσημα μεσολαβεί ενάμισης αιώνας σπουδαίας δημιουργίας – και αυτή πραγματοποιείται στην Αττική. Θα επανέλθουμε επ’ αυτού. Αναφέρομαι σήμερα στο θέμα επειδή θέλω να συνδέσω την τραγωδία με τα ζητήματα του αυτοπεριορισμού και της δημιουργίας.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ Ή ΑΤΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ» →

Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Σεμινάριο της 6ης Φεβρουάριου 1985*

Κ. Καστοριάδης

Γιατί η ιστορία – η ιστοριογραφία – γεννάται από τους Έλληνες και όχι από άλλους λαούς; Μπορούμε να απαντήσουμε συνοπτικά, λέγοντας ότι από τη στιγμή κατά την οποία αμφισβητείται η παράδοση ως ανώτατη αρχή η οποία κρίνει το αληθές και το ψευδές, αρχίζει τόσο η πολιτική και φιλοσοφική δραστηριότητα, όσο και η ιστορική έρευνα, και ότι όλα αυτά απορρέουν από την ίδια κίνηση. Διότι αν η εικόνα του κόσμου την οποία δίνουν οι μύθοι της φυλής και οι ποιητές είναι ψεύτικη, αν οι νόμοι δεν είναι καλοί απλώς και μόνο επειδή προϋπήρχαν, τότε πρέπει να αναζητηθεί κάτι άλλο. Και αν το παρελθόν των Αθηνών είναι διαφορετικό απ’ ό, τι λέγεται, γιατί να μην προσπαθήσουμε να μάθουμε επίσης τι συμβαίνει με τους άλλους λαούς: Δεν είναι τυχαίο το ότι η ιστορία αρχίζει με τον Ηρόδοτο ταυτοχρόνως ως ιστορία και ως γεωγραφία-εθνογραφία, και το ότι η έρευνα για τη διαμάχη ανάμεσα σε Έλληνες και Πέρσες, ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, είναι μια έρευνα όχι μόνο για το παρελθόν, αλλά επίσης, σε επίπεδο χώρου ή συγχρονικό επίπεδο, μια προσπάθεια περιγραφής των εθίμων και των θεσμών των άλλων λαών: Αιγυπτίων, Περσών κ.λπ. Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι αυτό γίνεται με τέτοια αμεροληψία, που μπορεί μεν κανείς να προσπαθήσει να τη φτάσει. αλλά όχι και να την ξεπεράσει. Ο Ηρόδοτος βάζει τους ορκισμένους εχθρούς των Ελλήνων πάνω από τους ίδιους από περισσότερες της μίας απόψεις, κυρίως όμως όσον αφορά τη θρησκεία, επισημαίνοντας, για παράδειγμα, ότι. αντίθετα με τους Έλληνες, οι Πέρσες δεν προσέδωσαν ποτέ ανθρώπινη μορφή στους θεούς τους.[1] Η άρνηση του ανθρωπομορφισμού, η οποία περιορίζεται στην Ελλάδα σε μερικούς σοφούς, ήταν ο κανόνας στους εχθρούς τους. Η γένεση της ιστορίας συνιστά επομένως ταυτόχρονη έρευνα στο δικό μας παρελθόν καθώς και στους θεσμούς (με την ευρύτερη έννοια) των άλλων. Διαβάζουμε με έκπληξη ενίοτε πως η ιστορία και η φιλοσοφία της ιστορίας δεν μπορούσαν να γεννηθούν παρά μόνο μέσα από την εβραϊκή ή χριστιανοεβραϊκή σύλληψη μιας γραμμικής ιστορίας, διότι είναι γεγονός πως οι Εβραίοι δεν έχουν ιστορία, αλλά χρονικά και παραδόσεις, και ότι σε έναν κόσμο που επί δώδεκα αιώνες ήθελε να εμφανίζεται ως χριστιανικός, στον βυζαντινό κόσμο, ο οποίος μιλούσε μάλιστα την ίδια γλώσσα με τον Θουκυδίδη, η ιστορία είναι απλώς ένα ελάχιστα αξιόπιστο χρονικό, όπου το θαύμα είναι πανταχού παρόν.