ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑ
ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ
Προς το τέλος του ημιτελούς 8ου βιβλίου, το οποίο πραγματεύεται την περίοδο της ολιγαρχίας του 411/10, ο Θουκυδίδης μας προσφέρει μια από τις λίγες προσωπικές κρίσεις που διατυπώνει στο έργο του. Οπλίτες και μετριοπαθείς ολιγαρχικοί είχαν επαναστατήσει εναντίον του ριζοσπαστικού πυρήνα των Τε- τρακοσίων. Μια Αθηναϊκή μοίρα είχε ηττηθεί από τον Σπαρτιατικό στόλο, η Εύβοια είχε αποσχισθεί. Τα πάντα φαίνονταν χαμένα (8.92-96). Σε μια συνέλευση (την πρώτη ύστερα από μήνες) οι Τετρακόσιοι ανατράπηκαν, και η εξουσία περιήλθε στα χέρια πέντε χιλιάδων πολιτών, οι οποίοι καθορίστηκαν με βάση τη δυνατότητά τους να εξοπλισθούν ως οπλίτες (8.97.1). Στις επόμενες συνελεύσεις αποφασίστηκε η θέσπιση ενός νέου πολιτεύματος. Στο σημείο αυτό ο Θουκυδίδης δηλώνει για το νέο καθεστώς: ‘Τον πρώτο καιρό της περιόδου αυτής – αν τον συγκρίνει κανείς με τα προηγούμενα χρόνια, όσα εγώ τουλάχιστον έζησα – οι Αθηναίοι πολιτεύτηκαν με πολλή σωφροσύνη’ (8.97.2).[1] Ήταν μια μετριοπαθής (ή αρμονική) μίξη [μέτρια. … ξύγκρασις), η οποία λάμβανε υπόψη τα συμφέροντα και των ολίγων και των πολλών’ και η οποία έδινε στην πόλη για πρώτη φορά τη δυνατότητα να βελτιώσει την άθλια κατάσταση των υπο- θέσεών της.[2]
Κατηγορία: ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ
Το θέμα της τιμής στο έργο του Θουκυδίδη
Μετάφραση: Αναστασίου Στέφου
Αναγνωρίζουμε εύκολα στον Θουκυδίδη ένα πνεύμα ρεαλιστικό και θετικιστικό, έτοιμο να εξηγήσει όλες τις ανθρώπινες πράξεις με κίνητρο μόνο το συμφέρον. Το απoτέλεσμα, όμως, είναι πως, όταν εισάγει τυχαία την άποψη να υπολογιστούν κίνητρα, αν όχι ανιδιοτελή, τουλάχιστον αφιλοκερδή, που στοχεύουν σε οφέλη μη υλιστικά, είμαστε έτοιμοι να τα απομακρύνουμε σαν απλά θέματα ρητορικής. Είναι η περίπτωση όταν οι Αιθηναίοι του, στο 1ο βιβλίο, ή ακόμη περισσότερο, ο Περικλής του, στο 2ο βιβλίο, περιγράφουν την επεκτατική πολιτική τους σαν συνδεδεμένη με την επιδίωξη της τιμής. Επομένως, αν δεν εκλάβουμε αυτή τη μαρτυρία ως αξιόλογη, οδηγούμαστε στην άρνηση να διακρίνουμε διαφορετικές φάσεις στην ιστορία αυτού του επεκτατισμoύ, στο πλαίσιο του οποίου αυτή η τιμή θα διαδραμάτιζε, ανάλογα με τις περιστάσεις, ένα ρόλο σχετικά μεγάλο. Μια μελέτη για τη θέση που κατέχει η τιμή στο έργο του Θουκυδίδη γενικά και για τη φροντίδα με την οποία υπολογίζονται οι διαφορετικές μορφές ή οι μεταβαλλόμενες αναλογίες, θα μας επέτρεπε να σχηματίσουμε, από την άποψη αυτή, μιαν εικόνα ακριβέστερη, που, συγχρόνως, συμβαίνει να ρίχνει κάποιο φως στις αντιδράσεις, οι οποίες, στον τομέα αυτό, ήταν οι αντιδράσεις των Ελλήνων εκείνης της εποχής.
Συνέχεια ανάγνωσης «ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ»
