Η ΘΟΥΚΥΔΙΔΕΙΑ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ*
Η ιστορία του Θουκυδίδη είναι η καλύτερη μαρτυρία για αυτήν την πορεία εκφυλισμού. Η αισιόδοξη προπαγάνδα του Περικλή στον επιτάφιο λόγο πλαισιώνεται από μια ψύχραιμη και απομυθοποιητική ανάλυση της ανθρώπινης φύσης και των κινήτρων της.[1] Παραθέτουμε εδώ επιλεκτικά ορισμένα από τα πλέον περίφημα χωρία.
Στην περιγραφή της εξάπλωσης του λοιμού στην Αθήνα, ο Θουκυδίδης σχολιάζει τον τρόπο με τον οποίο η ἀνομία προέκυψε από την αποδιοργάνωση της καθημερινής ζωής (2.53):
θεῶν δέ φόβος ἤ ἀνθρώπων νόμος οὐδείς ἀπεῖργε, τό μέν κρίναντες ἐν ὁμοιῳ καί σέβειν καί μή ἐκ τοῦ πάντας ὁρᾶν ἐν ἴσῳ ἀπολλυμένους, τῶν δέ ἁμαρτημάτων οὐδείς ἐλπίζων μέχρι τοῦ δίκην γενέσθαι βιούς ἄν τήν τιμωρίαν ἀντιδοῦναι…
[«Φόβος των θεών ή νόμος των ανθρώπων κανένας δεν τους συγκροτούσε, απ’ τη μια γιατί έκριναν, με το να βλέπουν πως όλοι χάνονταν όμοια, ότι ήταν το ίδιο να δείχνουν σεβασμό ή όχι, απ’ την άλλη, γιατί κανένας δεν περίμενε ότι θα ζούσε ώσπου να γίνει δίκη και να τιμωρηθεί για τα ανομήματά του…» (Μετάφραση Α. Γεωργοπαπαδάκου, Θουκυδίδη Ιστορία, Θεσσαλονίκη 1985)].
Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΘΟΥΚΥΔΙΔΕΙΑ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ»
Κατηγορία: ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ
ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΚΑΙ Ο ΛΟΙΜΟΣ
Το πνευματικό περιβάλλον του Θουκυδίδη
Ο Θουκυδίδης ήλπιζε ότι το ιστορικό του έργο θα ήταν χρήσιμο για αυτούς που επιθυμούσαν ‘να έχουν ακριβή γνώση των γεγονότων που συνέβησαν και εκείνων που θα συμβούν στο μέλλον, τα οποία, από την πλευρά της ανθρώπινης φύσης (κατά τό Ἀνθρώπινον), θα είναι όμοια και παραπλήσια’ (1.22.4). Μια τέτοια δήλωση για την ανθρώπινη φύση ως καθολική σταθερά φέρνει τον Θουκυδίδη αυτόματα κοντά στο σοφιστικό κίνημα και την εξέλιξη της ιατρικής στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα. ;Τόσο ο Θουκυδίδης όσο και οι σοφιστές υπογράμμιζαν το ανθρώπινο στοιχείο και το γενικό, τις σταθερές, καθώς και τους ευρύτερους κανόνες στους οποίους υπόκειται ο αισθητός κόσμος. Τοποθετώντας την ‘ανθρώπινη φύση’ στο κέντρο της ιστορίας με τόση έμφαση, ο Θουκυδίδης αρνείται επίσης εμμέσως κάθε σκέψη ότι το θείο διαδραματίζει κάποιον ρόλο είτε στις πράξεις των ατόμων είτε στις ευρύτερες εξελίξεις της ιστορίας. Το έργο του Θουκυδίδη οφείλει επίσης πολλά στις τεχνικές της επικής» ποίησης και ίσως και της τραγωδίας,[1] ενώ πρόσφατα διερευνήθηκε και η σχέση του με τον Πίνδαρο και τον χώρο της επινίκιας ποίησης.[2] Ο Θουκυδίδης γνώριζε τις Ιστορίες του Ηροδότου και πολλά θα ήταν δυνατό να ειπωθούν για το πόσο επηρεάσθηκε από αυτές είτε αμιλλώμενος, είτε αντιδρώντας σε αυτές.[3] Ο Ηρόδοτος είχε θεμελιώσει το πρότυπο μιας αφηγηματικής ιστορίας που περιλάμβανε ευθείς λόγους ως μέσα ανάλυσης των ατομικών χαρακτηριστικών, των κινήτρων, των ηθικών διδαγμάτων και της σύγκρισης μεταξύ των συλλογικών χαρακτήρων των πόλεων. Ωστόσο και αυτό μας επαναφέρει στις τεχνικές επιχειρηματολογίας και πειθούς που αναπτύχθηκαν στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα. Η εξοικείωση του Ηροδότου με τις νέες τεχνικές επιχειρηματολογίας και απόδειξης, της αποτελεσματικής χρήσης των μαρτυριών και των συμπερασμάτων από αυτές τις μαρτυρίες παρουσιάζει στενή συνάφεια με τις εξελίξεις οι οποίες συνήθως φέρουν τον γενικό τίτλο ‘σοφιστικό κίνημα’. Οι εξελίξεις αυτές φαίνεται ότι ανήκουν στο ευρύτερο περιβάλλον του πνευματικού ύφους το οποίο εμφανίζεται τόσο στο ‘επιστημονικό’ έργο ιατρικών συγγραφέων όσο και στην ανάπτυξη της ρητορικής τέχνης και συχνά και στα δύο.[4] Ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί αυτήν τη γλώσσα και βασίζεται σε αυτήν: λ.χ. στην εισαγωγή του, όπου τονίζει την προσεκτική συναγωγή συμπερασμάτων από τεκμήρια και αποδείξεις (1.1) αλλά και στα μεθοδολογικά κεφάλαια (1.20-22), όπου υποστηρίζει τη συναγωγή συμπερασμάτων από επαληθευμένες μαρτυρίες για το παρελθόν· τη μέθοδο αυτή την μετουσιώνει, σε αντίθεση προς τον Ηρόδοτο, σε μια κεντρική επιβλητική δήλωση προθέσεως.
Συνέχεια ανάγνωσης «ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΚΑΙ Ο ΛΟΙΜΟΣ»
