αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Simon Hornblower
«ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ο ιστορικός και το έργο του»
Στο προηγούμενο κεφάλαιο υποστήριξα ότι στον Θουκυδίδη υπάρχει μια διαρκής αντινομία ανάμεσα σε δύο διαφορετικές μεθόδους, την υποκειμενική και την αντικειμενική, ανάμεσα στην επιθυμία να επιλέξει και να «συγγράψει» με παραδειγματικό τρόπο και στην επιθυμία να καταγράψει με πληρότητα. Οι δημηγορίες αποτελούν πρόσθετη απόδειξη ότι στο στήθος του Θουκυδίδη χτυπούν δυο καρδιές. Συγκεκριμένα η περίφημη προγραμματική δήλωση για τις δημηγορίες στο Βιβλίο Α[1] περιέχει μιαν ακόμη ανεξίτηλη αντινομία ανάμεσα στα κριτήρια της υποκειμενικότητας και της αντικειμενικότητας. Αναφέρει ότι έχει καταγράψει εκείνα που κατά τη γνώμη του ταίριαζε (τα δέοντα, στην κυριολεξία «ό,τι ήταν απαραίτητο») να παραθέσουν οι ομιλητές του, παραμένοντας όσο το δυνατό πιο κοντά στο γενικό νόημα (ξύμπασα γνώμη) αυτών που πραγματικά ειπώθηκαν (ἀληθῶς λεχθέντα). Ορθά η δήλωση αυτή έχει χαρακτηριστεί διττή: «από τη μια πλευρά το κριτήριο είναι απλώς η αλήθεια (αληθώς λεχθέντα), ενώ από την άλλη η καταλληλότητα»[2]
Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει για να απαλειφθεί η αντινομία. Ένας μελετητής έχει παρατηρήσει σχετικά με τις δημηγορίες ότι πραγματική ιστορική αντικειμενικότητα σημαίνει αναπαράσταση των γεγονότων, όπως φαίνονται σε κάποιον να είναι αληθινά, κι έκανε λόγο για «ιδανική» αντί για «εφήμερη» πραγματικότητα[3]. Μια τέτοια άποψη προσεγγίζει επικίνδυνα την ανώφελη άρνηση οποιασδήποτε διαφοράς ανάμεσα στο υποκειμενικό και το αντικειμενικό. Παράλληλα, η παρατήρηση ότι, αν ο Θουκυδίδης θέτει επιχειρήματα στα χείλη των ομιλητών του (τά δέοντα), το κάνει για να υπηρετήσει την ιστορική αλήθεια[4], απαιτεί μια μάλλον ιδιαίτερη θεώρηση της έννοιας «ιστορική».
