Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

       ΣΤΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΜΗΛΙΩΝ

 Γεράσιμος Ρεντίφης, δ.φ.

 Εισαγωγικές παρατηρήσεις

 Ο Θουκυδίδης, ο ιστορικός του Πελοποννησιακού πολέμου και κορυφαίος ιστορικός του κόσμου, γεννήθηκε στον Αττικό δήμο Αλιμούντα (σημερινό Άλιμο), το 460 π. X. Από τα νεανικά του χρόνια εμφανίστηκε με αξιώσεις στην πολιτική κονίστρα και εκλέχθηκε στο ανώτατο αξίωμα του στρατηγού κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Η Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π. X.) αποτελεί προϊόν ενός αμερόληπτου πνεύματος και κατατάσσεται στα σημαντικότερα κείμενα όλων των εποχών. Η πολεμική αναμέτρηση ανάμεσα στην Αθηναϊκή και την Πελοποννησιακή Συμμαχία μετουσιώνεται στην Ξυγγραφή του θεμελιωτή της αντικειμενικής ιστοριογραφίας και ερευνητή της αλήθειας σε έργο επίκαιρο και διαχρονικό. Οι λέξεις, τις οποίες ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι μεταφέρουν ένα ιδιαίτερο κράμα έντασης και αυστηρότητας και προσφέρουν την έντονη αίσθηση ότι τα γεγονότα του καιρού του διέθεταν ένα πρωτόγνωρο βάθος και μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα.

Στην παρούσα εισήγηση, θα εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στην έννοια της πολιτικής ως σχέση ισχύος και εξουσίας, όπως αυτή εκτίθεται και αναλύεται στη Θουκυδίδεια Ξυγγραφή και ειδικότερα στο διάλογο των Μηλίων. Εκ προοιμίου, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι το κορυφαίο οκτάτομο έργο του παρότι συνιστά ιστοριογραφία, μια προσεκτικότερη θεώρησή του αποκαλύπτει τον πολιτικό[1] και ρεαλιστικό[2] του χαρακτήρα. Στη Μεθοδολογία[3] ο Θουκυδίδης επιχειρώντας να εξηγήσει τη μέθοδο, την οποία θα ακολουθήσει κατά την καταγραφή της Ιστορίας, διευκρινίζει ότι οι αγορεύσεις των πολιτικών αρχηγών, οι συζητήσεις και οι μεταξύ τους διαξιφισμοί δεν είναι τεχνητοί δισσοί λόγοι σοφιστικών διαλέξεων, αλλά ανταποκρίνονται με ακρίβεια στην πραγματικότητα[4].Ο Θουκυδίδης, ο οποίος διακρίνεται και για το βάθος και την ακεραιότητα του πολιτικού του στοχασμού[5], προβάλλει με ώριμη, νηφάλια και πειστική πληρότητα το χαρακτήρα, τη μορφή και τις πραγματικές διαστάσεις, όχι μόνο της Αθηναϊκής ηγεμονίας, αλλά του συνόλου των κρατικών μορφωμάτων της εποχής του[6].

Συνέχεια ανάγνωσης «Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΣΤΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΜΗΛΙΩΝ» →

Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

  Αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο της Σοφίας Αλεξ. Σταμούλη

«ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΗΓΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ»

 Λήψη του αρχείου

Για τους περισσότερους μελετητές της πολιτικής επιστήμης και της πολιτικής φιλοσοφίας, το να σκέφτεται κάποιος σαν ρεαλιστής, σημαίνει να σκέφτεται, όπως ο φιλόσοφος- ιστορικός Θουκυδίδης[1]. Οι ρεαλιστές δέχονται ότι ο Θουκυδίδης είναι ο αντιπρόσωπος τους και θεωρούν ότι η άποψη του για τον πολιτικό κόσμο παραμένει διαχρονική μέχρι σήμερα. Ο πολιτικός ρεαλισμός εμφανίζεται με δυο μορφές α) ως δομικός και επιστημονικός νεορεαλισμός, που εκπροσωπείται από τον Thomas Hobbes[2] και β) ως ερμηνευτικός, παραδοσιακός, ιστορικός-κλασσικός ρεαλισμός, που αποδίδεται από τον Morgenthau[3] και τους προκατόχους του έως τον Θουκυδίδη[4].

Ο Δομικός ή Νεορεαλισμός εστιάζει την ανάλυσή του στην εικόνα του διεθνούς συστήματος κάθε εποχής και της ισορροπίας δυνάμεων μέσω της οικονομικοποίησης της πολιτικής. Η αλλαγή συσχετισμού δυνάμεων, σύμφωνα με αυτόν το ρεαλισμό που είναι λειτουργικός και θετικιστικός, προκάλεσε το φόβο[5] και την ανησυχία της Σπάρτης για την ασφάλειά της και την ώθησε, για να αυτοπροστατευτεί, σε πόλεμο εναντίον της Αθήνας. Όμως ο φόβος αυτός και η ανάγκη για αυτοπροστασία εκδηλώνεται και από την πλευρά της Αθήνας, στη δημηγορία του Εύφημου[6]. Αντίθετα ο Ερμηνευτικός ή Παραδοσιακός Ρεαλισμός επικεντρώνει την ανάλυσή του στην “ανθρωπείαν φύσιν”[7], η οποία οδηγεί τον άνθρωπο σε αναζήτηση δύναμης. Το πάθος του ανθρώπου για εξουσία και η ανά­γκη για κυριαρχία επί των άλλων, γίνεται αυτοσκοπός, τόσο για τους πο­λίτες, όσο και για τις πόλεις και έτσι εξηγούνται φαινόμενα, όπως ο επεκτατισμός της Αθήνας, ο οικονομικός και εμπορικός ανταγωνισμός Αθήνας- Κορίνθου και τελικά ο πελοποννησιακός πόλεμος ανάμεσα στις δύο ηγεμονικές πόλεις, Αθήνα- Σπάρτη[8]. Από τις παραπάνω μορφές Πολιτικού Ρεαλισμού, στον Θουκυδίδη εντοπίζουμε ότι υπάρχουν και οι δύο, διότι γίνεται αναφορά διεξοδική στην ανθρώπινη φύση σε κάποιες Δημηγορίες και σε άλλες εμφανίζεται το πρόβλημα της αλλαγής συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα σε Αθήνα και Σπάρτη, με αποτέλεσμα να προ- κληθεί ρήξη στην ιεραρχία δυνάμεων και σταδιακά η πολικότητα αυτή να οδηγήσει σε πόλεμο τις δύο πόλεις.

Συνέχεια ανάγνωσης «Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ» →