Θεωρία απόφασης στον Θουκυδίδη

 Διάσταση 1η: υποκείμενο και αποφάσεις

(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Ηλία Κουσκουβέλη

      «ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ»

Λήψη του αρχείου

Εισαγωγή: η πρώτη διάσταση

Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζω το πρώτο μέρος της θεωρίας απόφασης στον Θουκυδίδη. Ξεκινώ καθορίζοντας το περιεχόμενο και τη βάση της θεωρίας και, στη συνέχεια, αναδεικνύω, με βάση το κείμενο, τη φύση των παραγόντων που επηρεάζουν τις αποφάσεις, τις αιτίες που τους προκαλούν, τον τρόπο με τον οποίο αυτοί λειτουργούν και επενεργούν στην ανθρώπινη συμπεριφορά και, τέλος, τους πιθανούς τρόπους διαχείρισής τους.

Η σκέψη του Θουκυδίδη, ως προς τους λόγους που οι άνθρωποι είτε μόνοι είτε εντός κάποιου συνόλου αποφασίζουν, αποκαλύπτεται κυρίως στα εδάφια Α.75.3, Α.76.2 και Γ.45.4- 7. Τα δύο πρώτα είναι σχεδόν ταυτόσημα και συνιστούν την πρώτη διάσταση της θεωρίας του. Αφορούν, διαδοχικά, το γιατί οι άνθρωποι αποφασίζουν να διεκδικήσουν και να αναλάβουν την εξουσία και το γιατί, όταν την αποκτήσουν, θέλουν να τη διατηρήσουν. Στα εδάφια Γ.45.4-7 βρίσκεται η δεύτερη διάσταση της σκέψης του, η οποία μάλιστα συνιστά και συνέχεια της πρώτης, καθώς στηρίζεται και στα στοιχεία που ήδη μας έδωσε με αυτήν. Όπως θα δούμε στο επόμενο κεφάλαιο, στα εδάφια της παραγράφου Γ.45 εξηγεί το πώς οι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που ασκούν εξουσία, αποφασίζουν εν γένει και, ακόμη περισσότερο, γιατί και πως καταλήγουν σε αποφάσεις, οι οποίες τους οδηγούν σε κινδύνους.

Το πρώτο εδάφιο περιλαμβάνει τμήμα της απάντησης των Αθηναίων προς τους Σπαρτιάτες, όταν οι δεύτεροι, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων πριν την έκρηξη του πολέμου, κατηγόρησαν τους Αθηναίους για την ανάληψη και την άσκηση της εξουσίας («αρχής»), εν προκειμένω της ηγεμονίας. Οι Αθηναίοι, λοιπόν, υπενθυμίζουν στους συνομιλητές τους τον περσικό κίνδυνο, την εγκατάλειψη της ηγεσίας από αυτούς, καθώς και το ότι δεν επιβλήθηκαν διά της βίας, αλλά οι σύμμαχοι προσήλθαν και τους πρότειναν να αναλάβουν την ηγεσία των Ελλήνων.[1] Και προσθέτουν:

  Συνέχεια ανάγνωσης «ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ» →

Η σημασία της ιδεολογίας στην πολιτική φιλοσοφία του Αριστοτέλη

Πηνελόπη Τζιώκα,

Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Παντείου Παν. Αθηνών

      Μελετώντας αρκετά χρόνια τώρα τα Πολιτικά του Α­ριστοτέλη διαπίστωσα ότι το περιεχόμενο που αποδίδουμε συνήθως με τον όρο «ιδεολογία», ο οποίος έχει συνδεθεί κυρίως με την μαρξική και τη μαρξιστική φιλοσοφία, εντοπίζεται στις αριστοτελικές μελέτες του πολιτικού. Δεν θα χρονοτριβήσω στην παρουσίαση του όρου που, ενώ έχει ήδη χαρακτηριστεί ασαφής, συνιστά ωστόσο σοβαρή παράμετρο μελέτης του πολιτικού φαινομένου. Απλώς αναφέρω ότι από την πολυσημία του όρου «ιδεολογία» θα υιοθετήσω εδώ για λόγους μεθοδολογικούς και συντομίας, μια συνθετική αποτύπωση του περιεχομένου του, περισσότερο περιγραφική παρά οργανική. Γενικώς λοιπόν ιδεολογία θα μπορούσαμε να ονομάσουμε το οργανωμένο σύνολο ιδεών, στάσεων, αντιλήψεων, εικόνων, τις οποίες εσωτερικεύει το υποκείμενο μέσα από πρωτοβάθμιες και δευτεροβάθμιες διαμεσολαβήσεις με τις οποίες αναπλαισιώνει το «πραγματικό» ή το εκλαμβανόμενο ως «πραγματικό» και προσανατολίζεται σε ανάλογες πράξεις και συμπεριφορές στην ιδιωτική και δημόσια ζωή. Το περιεχόμενο αυτό προσεγγίζει ό, τι ο Αριστοτέλης εννοεί με τα ρήματα ὑπολαμβάνω, οἴομαι, δοκῶ και τα συνώνυμά τους.

Η υπόθεση εργασίας μας λοιπόν επικεντρώνεται στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ο Αριστοτέλης συμπεριέλαβε στην επιστημονική πραγματεία του για την πολιτική έναν παράγοντα, την ιδεολογία, που με τους σημερινούς όρους θα χαρακτηρίζαμε υποκειμενικό, διφορούμενο ως προς την αλήθεια που φέρει, ασταθή, μεταβαλλόμενο και ευάλωτο στα «πάθη» της ψυχής.

    Η Επιστήμη της Πολιτικής και η Ιδεολογία

  Με αυτό το δεδομένο τι θέση έχει στην αριστοτελική πο­λιτική ανάλυση και πώς συμβιβάζει ο Αριστοτέλης αυτόν τον ρευστό στο περιεχόμενό του όρο με την επιστημονική προσέγγιση του πολιτικού φαινομένου; Η απάντηση στο ερώτημα, βασισμένη στο σύνολο του αριστοτελικού έργου, είναι ότι η ιδεολογία ως συντελεστής του πολιτικού φαινομένου συνιστά αναγκαία συνθήκη, μία σταθερά του. Ως προς αυτό δεν αντίκειται ούτε υπονομεύει την επιστημονική κατά Αριστοτέλη προσέγγιση του πολιτικού. Βέβαια το περιεχόμενο του συντελεστή αυτού μεταβάλλεται χωροχρονικά και από άτομο σε άτομο, αλλά η μεταβολή αυτή δεν αναι­ρεί την ύπαρξη και τη λειτουργία της ιδεολογίας καθαυτή ως σταθεράς μεταβλητής.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ» →