Ἡ ἀνακάλυψη τοῦ σχετικισμοῦ
Οἱ σοφιστές καί ἡ ἀντιαυταρχική διανόηση
(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Thomas Alexander Szlezák
«Τι ὀφείλει η Εὐρώπη στους Ἕλληνες»
Ἡ θεμελίωση τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Εὐρώπης στην ἑλληνική ἀρχαιότητα)
Ὁ πλουραλισμός καί ὁ σχετικισμός εἶναι, πέραν πάσης ἀμφισβήτησης, τά θεμέλια τοῦ κυρίαρχου πολιτικοῦ πιστεύω τῆς εὐρωπαϊκῆς-ἀμερικανικῆς νεωτερικότητας – ἡ ἄρνησή τους ἐπισύρει ποινή κοινωνικῆς καταδίκης. Ἡ συναφής κοσμοαντίληψη δέχεται ἐπιθέσεις πρωτίστως ἀπό ἐκπροσώπους ἐκείνων τῶν ἐθνῶν, ὁ πολιτισμός τῶν ὁποίων δέν δέχτηκε καθοριστικές ἐπιδράσεις ἀπό τούς Ἕλληνες.
Ὁ λόγος γι’ αὐτό εἶναι ὅτι ἡ ἀνακάλυψη καί ἡ ἀναγνώριση τῆς σχετικότητας τῶν ἀνθρώπινων ἀξιακῶν ἀντιλήψεων ἦταν ἕνα ἐπίτευγμα τοῦ ἑλληνικοῦ πνευματικοῦ βίου τοῦ 5ου αἰώνα. Ἀλλά καί ἡ δυνατότητα ἑνός γενικευμένου σχετικισμοῦ ἀπό γνωσιοθεωρητική ἄποψη ἐκφράστηκε ἐδῶ ἀπό πρωτοπόρους στοχαστές.
Οἱ Ἕλληνες, κατά τίς πολλαπλές ἐπαφές τους μέ ἄλλους πολιτισμούς, ἀποκτοῦσαν μιάν ὁλοένα καί περισσότερο σαφῆ ἀντίληψη τοϋ γεγονότος ὅτι οἱ ἀξίες, πού ἐκεῖνοι ἕως τότε θεωροῦσαν αὐτονόητες καί ἀμετάβλητες, μποροῦν ἐπίσης νά ἐννοηθοῦν διαφορετικά. Ἀλλά καί στίς οἰκεῖες ὑπόθεσεις τους ἀναγνώρισαν ὅτι φέρ’ εἰπεῖν ἡ ἔννοια τῆς δικαιοσύνης, μέ τήν ὁποία ὅλοι καταπιάνονται – κάτι πού ἀσφαλῶς συμβαίνει μέχρι σήμερα – ἀποκτοῦσε διαφορετικό νόημα κάθε φορά, ἀναλόγως μέ τό ποιός τήν χρησιμοποιοῦσε.
…….Ο γερο-Πρίαμος, ο πιό φρόνιμος, ανάμεσα στους Τρώες, ο εκατοχρονίτης, εκείνος ο βασιλιάς Πρίαμος, από την πλευρά των Τρώων ο Πρίαμος, από την πλευρά των Ελλήνων, σαν φρόνιμος άνθρωπος, ο γερο-Νέστορας, όπως ξέρετε.Λοιπόν, εκεί είναι κάποιοι που γνωρίζουνε και λέει, αυτός εκεί μακρυά που βλέπεις είναι ο Αγαμέμνονας, αυτός είναι ο Μενέλαος, αυτός είναι ο Αίαντας, με το επταβόηον κέρας, την ασπίδα με τα εφτά δέρματα βοδιού…Τούτος είναι.. γι’αυτό λέγεται τοιχοσκοπία ονομάστηκε η ραψωδία από τους Αλεξανδρινούς φιλολόγους.