Η ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΙΛΗΤΟΥ
1. Ἀπό τίς κοσμογονίες στήν κοσμολογία.
Ἄν ὑπάρχει μιά φιλοσοφία πού βλέπει τόν κόσμο ὡς πρόβλημά της κεντρικό καί σχεδόν ἀποκλειστικό, εἶναι ἡ ἀρχαία ἑλληνική φιλοσοφία στήν πρώτη περίοδο τῆς ἱστορίας της, πρίν ἀπό τό Σωκράτη. Ὁ φιλόσοφος ταῆς κλασσικῆς Ἀθήνας θεωρεῖται ὁριο, γιατί, ὁπως σημειώνει ὁ Ἀριστοτέλης, «Περί ζῴων μορίων» A 1,642a 28 ἔπ., «ἐπί Σωκράτους τοῦτο μέν ηὐξήθη [sc. τό ὁρίσασθαι τήν οὐσίαν], τό δέ ζητεῖν τά περί φύσεως ἔληξε». Ἡ φυσική πραγματικότητα γίνεται γιά τόν Ἕλληνα τῶν ἀρχαϊκῶν κυρίως χρόνων τό πρῶτο ἐρέθισμα πού βάζει σέ κίνηση τό πνεῦμα του καί τό ὁδηγεῖ στό νά γεννήσει τή φιλοσοφία. Ἔτσι μποροῦμε νά πούμε ἀπό τήν ἀρχή ὁτι στήν ἱστορία τοῦ εὐρωπαϊκοῦ ἀνθρώπου ἡ συνειδητοποίηση τοῦ κοσμολογικοῦ προβλήματος καί ἡ γέννηση τῆς φιλοσοφίας συμπίπτουν. Ἡ ἑλληνική κοσμολογία πού ἐγκαινιάζεται μέ τήν ἔννοια τοῦ νεροῦ καί ὁλοκληρώνεται μέ τήν ἔννοια τοῦ ἀτόμου, σημαδεύεται ἀπό μιά σειρά σταθμούς, πού διαμορφώνουν συστήματα καί σχολές στό χῶρο τοῦ προβληματισμοῦ της. Ὁ πρῶτος ἀπό αὐτούς τούς σταθμούς εἶναι ἡ σχολή τῆς Μιλήτου, πού διατύπωσε τήν ὑλοζωιστική ἑρμηνεία τοῦ κόσμου.
Λέγοντας ὅτι ἡ προσωκρατική φιλοσοφία ἔχει τόν κόσμο ὡς πρόβλημά της κεντρικό καί σχεδόν ἀποκλειστικό, δέν παραθεωροῦμε τό γεγονός ὁτί οἱ ἐκπρόσωποί της ἔχουν ἀπόψεις καί γιά τόν ἄνθρωπο, τήν κοινωνία, τό κράτος, τή γνώση καί τήν πράξη. Εἴμαστε ὁμως ὑποχρεωμένοι νά ἐξηγήσομε ὁτι οἱ ἀπόψεις αὐτές ἀποτελοῦν προεκτάσεις τῆς φυσικῆς φιλοσοφίας τους. Ὁ ἄνθρωπος καί ἡ συμπεριφορά του ἐδῶ ἐξετάζονται ὡς ἄμεσα ἐξαρτήματα τοῦ φυσικοῦ κόσμου. Δέν ἔχουν γίνει ἀκόμα ἀντικείμενα εἰδικῶν κλάδων τοῦ ἐπιστητοῦ.
