Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΡΑΜΠΑΤΖΗ
Κέντρο Ερεύνης Ελληνικής Φιλοσοφίας Ακαδημίας Αθηνών
«Φοβούμαι ότι… διατρέχουμε ξανά τον κίνδυνο να γίνουμε μάρτυρες της παλαιάς και επαναλαμβανόμενης θυσίας του Σωκράτη. Το Ζήτημα του μέλλοντος θα είναι είτε η πολιτεία του διαλόγου είτε η αυστηρή και συμβολική καταδίκη σε θάνατο των μαρτύρων του διαλόγου…» ΑλμπέρΚαμί, Actuelles I, σελ. 218
Οι μελετητές των πλατωνικών διαλόγων νται σε εξελικτικούς και σε ενωτικούς: οι δεύτεροι τάσσονται υπέρ του ενιαίου χαρακτήρα της πλατωνικής φιλοσοφίας, ενώ οι πρώτοι υποστηρίζουν,ότι αυτή χωρίζεται σε διάφορες περιόδους και η πρώτη περίοδος είναι εκείνη στην οποία καλύτερα διακρίνεται η αληθινή φιλοσοφία του Σωκράτη, ο οποίος ως γνωστόν δεν έγραψε ποτέ τίποτε και μόνο μεθώ των μαθητών του, κυρίως του Πλάτωνα και του Ξενοφώντα, διασώζονται, ίσως, οι πραγματικές φιλοσοφικές θέσεις του. Ο Ελληνοαμερικανός ιστορικός της σωκρατικής και πλατωνικής φιλοσοφίας Γρηγόρης Βλαστός (1907-1991) υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι ο Πλάτων ατούς μεσαίους διαλόγους του είχε συστηματοποιήσει μια μεγαλειώδη μεταφυσική θεωρία περί ιδεών «χωριστών» από τον αιολικό κόσμο, ενώ ο Σωκράτης δεν είχε καμιά τέτοια θεωρία. Αν σκεφτούμε ότι ο Πλάτων δεν θεωρείται φιλοδημοκρατικός, ο χαρακτηρισμός ως «σωκρατικών» των πρώιμων διαλόγων (των πριν από την Πολιτεία όπου βλέπουμε να επικρίνεται το πολίτευμα της δημοκρατίας) επιτρέπει την απαλλαγή του Σωκράτη από υποψίες περί αντιδημοκρατικών αισθημάτων. Αυτή είναι η άποψη του χριστιανού σοσιαλιστή Βλαστού, αλλά και του φιλελεύθερου Καρλ Πόπερ, ο οποίος επίσης απαλλάσσει τον Σωκράτη από τις κατηγορίες περί «απολυταρχισμού», που άφθονες επιφύλαξε για τον Πλάτωνα, χαρακτηρίζοντας τον πρόδρομο των ολοκληρωτικών συστημάτων. Και οι δύο θέσεις αντιτίθενται έτσι, με διαφορετικό τρόπο, στις κατά καιρούς προβαλλόμενες απόψεις, όπως πρόσφατα αυτή του Στόουν (Stone), ότι ο Σωκράτης ήταν κρυπτοολιγαρχικός.
Συνέχεια ανάγνωσης «Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» →
«..Απονία των Αθηναίων βιασθείς πιείν κώνειον απέθανεν».1 Αυτά τα επιγραμματικά λόγια αφιερώνει ο Σουίδας στο Σωκράτη. Με αυτά και δίνει και κρίνει το ιστορικό γεγονός. Τι τραγική ειρωνεία, αλήθεια. Το στόμα που ακούραστα μιλούσε για το αγαθό, το στόμα το γεμάτο αισιοδοξία και πίστη στον άνθρωπο, να πάρει για ανταμοιβή το πικρό κώνειο. Αλλά ο τρόπος με τον οποίο οδήγησε ο Σωκράτης τον εαυτό του στο κώνειο, ο τρόπος με τον οποίο το πήρε, μετέβαλε το θάνατο του σε αστείρευτη εστία ηθικού φωτός.
