Ο Χρόνος και η Πολιτική στα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη
Πηνελόπη Τζιώκα,
διδάκτωρ Φιλοσοφίας Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων
Μελετώντας κανείς τα Πολιτικά1 του Αριστοτέλη και έχοντας συγχρόνως στον νου του τον αγώνα για την άσκηση της εξουσίας στην πράξη, δεν μπορεί παρά να προσέξει ότι ο Αριστοτέλης αναφέρεται συχνά στον χρόνο σε σχέση με την πολιτική. Το θέμα της εργασίας αυτής είναι να ερευνήσει τη σχέση του χρόνου με την πολιτική στα Πολιτικά του Αριστοτέλη, λαμβανόμενη η πολιτική ως η ειδικά ανθρώπινη χρονούμενη πράξη.
Στο πρώτο μέρος της εργασίας θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε την έννοια του χρόνου σε σχέση με την πολιτική. Ειδικότερα στα Πολιτικά παρατηρούμε ότι
α) ο χρόνος ως φυσικό μέγεθος2 αποτελεί το αριθμητό του πολιτικού γίγνεσθαι και σε αυτόν και με αυτόν αναπτύσσεται η δυναμική του πολιτικού φαινομένου. Εκφράζει, λοιπόν, μια αναγκαιότητα για τον άνθρωπο, καθώς μετρά την διάρκεια της βιολογικής του ύπαρξης μέσα στην πόλη. Ακόμη στον χρόνο, όπως ορίζεται στα Φυσικά, ως διαδοχή του πρότερου – ύστερου, πραγματώνεται η δυναμική εκδήλωση της φυσικής πολιτικότητας του ανθρώπου στην οποία θεμελιώνεται και η ύπαρξη της πόλης ως φυσικής ύπαρξης.
β) από την άλλη όμως η διαχείριση του χρόνου είναι υπόθεση της βουλήσεως του ανθρώπου, το χρονούμενο δηλαδή στην πολιτική αναφέρεται στην ανθρώπινη πράξη, είτε ως ατομικό ενέργημα είτε ως συλλογική συμπεριφορά και πράξη, εκφράζοντας την ανθρώπινη αυτοδιάθεση είτε τις υπαγορεύσεις της εκάστοτε θέσμισης.
γ) επιπλέον ο χρόνος γίνεται αντικείμενο συγκεκριμένης πολιτικής και ιδεολογικής μεταχείρισης και διαχείρισης, δηλαδή ο χρόνος γίνεται αντικείμενο θέσμισης και «ιδεολογικοποίησης» με την έννοια ότι σχηματίζεται και γίνεται αποδεκτό ένα σύνολο ιδεών και πρακτικών το οποίο συνδέεται με μια συγκεκριμένη θέαση και ερμηνεία του χρόνου οι οποίες διεκδικούν αλήθεια και εγκυρότητα, λειτουργούν αξιωματικά και προσανατολίζουν τον πολίτη σε μια συγκεκριμένη κάθε φορά ερμηνεία της πραγματικότητας και σε ανάλογη πράξη. Ακόμη η ποσοτική κατανομή του χρόνου ως χρόνου άσκησης εξουσίας συνιστά για τον Αριστοτέλη προσδιοριστικό στοιχείο του είδους του πολιτεύματος.
Συνέχεια ανάγνωσης «Ο ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ «ΠΟΛΙΤΙΚΑ» ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ» →
Είναι μόδα μεταξύ των σύγχρονων ιστορικών της αρχαίας Ελλάδας να κάνουν παραλληλισμούς ανάμεσα στην ιστορία της αρχαίας Ελλάδας και. σε αυτήν του σύγχρονου κόσμου. Διαβάζουμε για τον αρχαίο ελληνικό «μεσαίωνα», την αρχαία ελληνική «μεταρρύθμιση», την αρχαία ελληνική «αναγέννηση». Οι ιστορικοί διαφέρουν ως προς τους παραλληλισμούς που κάνουν: Ενώ ο ένας μπορεί να συγκρίνει ολόκληρη την κλασική περίοδο της αρχαίας Ελλάδας μέχρι το τέλος 5ου αιώνα με τη μεσαιωνική περίοδο της δικής μας ιστορικοί με το αιτιολογικό ότι και οι δύο περίοδοι ξεκίνησαν μεταναστεύσεις φυλών και ότι και οι δύο τελείωσαν με «την :κάλυψη του κόσμου και του ανθρώπου», ο άλλος μπορεί συγκρίνει την πρώιμη περίοδο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, πριν την ανατολή του φωτός επί των ημερών του Σόλωνα, με την περίοδο του δικού μας μεσαίωνα και να τοποθετήσει την περίοδο της «μεταρρύθμισης» και της «αναγέννησης» στον 6ο αιώνα. Αν ακολουθήσουμε τη δεύτερη σύγκριση, μπορούμε να πούμε ότι η πολιτική σκέψη του αρχαίου ελληνικού μεσαίωνα βρίσκεται στον Όμηρο και στον Ησίοδο, οι οποίοι είναι στην πραγματικότητα και οι μόνοι συγγραφείς του. Μερικές φορές παρατίθεται ένα απόσπασμα του Ομήρου, για να δείξει ότι ο τελευταίος πίστευε στο θείο δικαίωμα της μοναρχίας:
