ΣΩΚΡΑΤΗΣ – Σελίδα 23

καθηγητής Ιστορίας της Αρχαίας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Παβίας

Ο Σωκράτης γίνεται γνωστός στους μεταγενεστέρους του περισσότερο ως λογοτεχνικός χαρακτήρας παρά ως ιστορικό πρόσωπο. Έτσι υπάρχουν τόσοι «Σωκράτες» όσοι και οι συγγραφείς που μίλησαν γι’ αυτόν. Στις Νεφέλες του Αριστοφάνη εμφανίζεται ως σατιρική αναπαράσταση του επηρμένου και επικίνδυνου διανοητή που με τον αθεϊσμό του αντιτίθεται στα παραδοσιακά ήθη της πόλης και με την αλαζονεία της σοφίας του αρνείται τις παραδεδεγμένες αξίες της. Αυτός είναι ο Σωκράτης, αλλά είναι και μερική αναπαράσταση του Εμπεδοκλή, του Αναξαγόρα και του Γοργία.

Ακριβώς αντίθετος ο Σωκράτης του Ξενοφώντα: ηθικολόγος, εξαρτημένος από τις παραδοσιακές αξίες, θρησκόληπτος και αδιάλλακτος ιερομάρτυρας της υπεροχής της αρετής έναντι του πλούτου και της κοινωνικής καταξίωσης. Από το τελευταίο Κυνικοί και Στωικοί θα εμπνευστούν το πρότυπο του φιλοσόφου ως υποδείγματος σοφίας και αρετής.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΣΩΚΡΑΤΗΣ» →

H φιλοσοφία μετακομίζει στην πόλη:

ΟΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ

των Β. Κάλφα και Γ. Ζωγραφίδη

Το νέο πρόσωπο της Φιλοσοφίας

Παίρνουμε στα χέρια μας έναν τυπικό πλατωνικό διάλογο και επιχειρούμε να τον διαβάσουμε. Tι εικόνα μάς μεταδίδει; Aς μην βιαστούμε να μιλήσουμε για το φιλοσοφικό νόημα του διαλόγου, ξεχνώντας προς στιγμήν ότι το κείμενο που έχουμε μπροστά μας γράφηκε από τον μεγαλύτερο φιλόσοφο όλων των εποχών, και ας μείνουμε στο σκηνικό και στους πρωταγωνιστές του. Μεταφερόμαστε λοιπόν στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.X., και παρακολουθούμε γνωστά πρόσωπα της εποχής να συζητούν με εντυπωσιακή επιμονή και πάθος για ηθικά και πολιτικά προβλήματα. Πιο συγκεκριμένα. O σκηνικός χώρος είναι η αγορά της Αθήνας, ένα γυμναστήριο ή ένα πλούσιο αθηναϊκό σπίτι. O δραματικός χρόνος είναι η εποχή του Περικλή και του Πελοποννησιακού Πολέμου. O ένας πρωταγωνιστής είναι σχεδόν πάντοτε ο Αθηναίος φιλόσοφος Σωκράτης και οι συνομιλητές του είναι είτε διάσημοι σοφιστές (ο Πρωταγόρας, ο Γοργίας, ο Ιππίας, ο Θρασύμαχος) είτε σημαντικά πρόσωπα της αθηναϊκής πολιτικής σκηνής (ο Αλκιβιάδης, ο Νικίας, ο Kριτίας, ο Xαρμίδης). Tα θέματα που συζητούνται είναι φλέγοντα ζητήματα της ζωής σε μια οργανωμένη πολιτεία: τι καθορίζει την ηθική συμπεριφορά του ατόμου, ποια είναι η σωστή διαπαιδαγώγηση των πολιτών, ποιο πολίτευμα είναι προτιμότερο, ποια είναι η σημασία των νόμων. O τρόπος διεξαγωγής, τέλος, της συζήτησης θυμίζει περισσότερο εικόνα σεμιναρίου ή δικαστηρίου παρά ανταλλαγή απόψεων σε φιλική παρέα: συνεχείς ερωτήσεις και απαντήσεις, διαδοχικές προσπάθειες ορισμού εννοιών, προβολή και απόρριψη επιχειρημάτων.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΟΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΚΑΙ Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ» →