Η αντιπαράθεση των Σοφιστών σχετικά με τη δικαιοσύνη
Εισαγωγή
Η δικαιοσύνη αποτελούσε μείζον θέμα συζήτησης στην Αθήνα κατά την περίοδο που εκτείνεται από τις Ευμενίδες (456 π.Χ.) του Αισχύλου, την τραγωδία που εξυμνεί την εγκαθίδρυση του δικαστηρίου του Αρειου Πάγου, έως τη δίκη και τον θάνατο του Σωκράτη (399 π.Χ.) που απαθανατίσθηκαν στην Απολογία του Πλάτωνα.[1] Ιστοριογράφοι, δραματουργοί, ρήτορες και φιλόσοφοι παρέχουν ευρύ φάσμα απόψεων και μαρτυρίες για ένα από τα κρίσιμα θέματα της εποχής. Στην πιο πρώιμη λογοτεχνία η ανθρώπινη δικαιοσύνη υπήρξε πολύ στενά συνδεδεμένη με τη θεϊκή δικαιοσύνη και δύναμη, αλλά στον πέμπτο αιώνα, στα χρόνια των δικαστηρίων και των λαϊκών συνελεύσεων, αυτό που κυρίως ελκύει το ενδιαφέρον είναι η δικαιοσύνη στην καθαρά ανθρώπινη σφαίρα. Εγείρονται ερωτήματα για την προέλευσή της, για τη σχέση της με τη φύση και την αλήθεια, για το πώς γίνεται πράξη, για τις συνθήκες που μπορούν να εγγυηθούν την εξέλιξή της και για τις δυνάμεις που παράγουν τα αντίθετά της: τον καταναγκασμό, τη βία, την αδικία.
Για να σχηματίσουμε μια γενική ιδέα του τρόπου με τον οποίο διερευνήθηκαν τα θέματα αυτά στα τέλη του πέμπτου αιώνα, αρκεί να διαβάσουμε τους λόγους που ο Πλάτωνας αποδίδει στον Γλαύκωνα και στον Αδείμαντο στην αρχή του 2ου βιβλίου της Πολιτείας. Οι λόγοι αυτοί προσφέρουν την καλύτερη εισαγωγή στο θέμα μας, επειδή συνιστούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του πολιτισμικού υπόβαθρου στο οποίο ο Πλάτωνας αναπτύσσει το μεγαλόπνοο σχέδιό του σε αυτόν τον διάλογο. Πριν προχωρήσουμε σε λεπτομέρειες, είναι αναγκαία μια μικρή αναφορά σε ορισμένα από τα ερωτήματα που ανακύπτουν στο 1ο βιβλίο της Πολιτείας.
Κατηγορία: ΣΟΦΙΣΤΕΣ
ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΣΟΦΙΣΤΩΝ
ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΣΟΦΙΣΤΩΝ: ΤΟ ΑΓΡΑΦΟ ΧΑΡΤΙ
(ομώνυμο κεφάλαιο από το έργο της
«ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ)
Τα γραπτά των σοφιστών επιβεβαίωναν, με το παραπάνω, τις αθηναϊκές ανησυχίες. Γραμμένες στο περιθώριο της ρητορικής, σι διατριβές τους καθρέφτιζαν απόψεις, που κυκλοφορούσαν στην πόλη αποσπασματικά ή σε περιλήψεις. Με μεγάλο θάρρος οι απόψεις αυτές καταργούσαν την κοινή ως τότε παράδοση και εύκολα μπορούσαν να προκαλέσουν σκάνδαλο.
Βρισκόμαστε τώρα σε διαφορετικό πεδίο– γιατί από δω κι εμπρός θα ασχοληθούμε με πραγματικές φιλοσοφικές θεωρίες, μεστές και αποφασιστικές, και τουλάχιστο τόσο τολμηρές όσο η σοφιστική διδακτική πράξη. Έχει σημασία να το πούμε, γιατί η αξία των φιλοσοφικών θεωριών των σοφιστούν δεν πρέπει να υποτιμηθεί σε σχέση με τη διδακτική τους δράση. Πραγματικά, ορισμένοι ερευνητές επηρεάστηκαν από την πρακτική υπόσταση των μαθημάτων που έκαναν οι σοφιστές, και από τον αυθαίρετο τρόπο τους να υποστηρίζουν ως ρητοροδιδάσκαλοι κάθε θέση και την αντίθετή της, και τελικά υποκύψαν στον πειρασμό να υποτιμήσουν την έννοια του σοφιστικού στοχασμού, που όμως είναι από τους πιο στέριους που υπάρχουν. Άλλοι επηρεάστηκαν και από τον Πλάτωνα, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στη διαφορά ανάμεσα στη φιλοσοφική του αυστηρότητα και στην πιο πρακτική κατεύθυνση της σοφιστικής σκέψης. Έτσι δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι οι σοφιστές δεν είχαν αναπτύξει φιλοσοφικές θεωρίες παρά μόνο στο μέτρο που η επαγγελματική τους δράση τις έκρυβε μέσα της, ή τις απαιτούσε[1].
