ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ:

ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΤΕΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ^1* 

 

                                                                        ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ

(σχεδιάγραμμα-Εκηβόλος)

 

Κων/vos Ι. Βαμβακάς

Δρ. Χημικός

 

«Το λάθος της κοινής συνείδησης έγκειται στο ότι μετατρέπει το φανερό σε προφανές. Ενώ για την εγρήγορη συνείδηση τίποτε δεν είναι προφανές».

                                                                                                                                                                                      Χ. Μαλεβίτσης

 

        Η προσωκρατική σκέψη δεν είναι εκδήλωση μιας ξαφνικής αφύπνισης του ελληνικού πνεύματος. Είναι η κορυφαία κατάληξη μιας μακροχρόνιας εξέλιξης και ωρίμασης της προσωπικότητας του Έλληνα. Καλύπτει τη χρο­νική περίοδο από τις αρχές του 6ου αι. π.Χ. μέχρι το τέλος, περίπου, του 5ου αι. Π.Χ., που συμπίπτει – εξ ου και η συμβατική ονομασία της- με την εποχή που εμφανίζεται ο Σωκράτης.

        Ο Ησίοδος (8ος-7ος αι. π.Χ.) θα κάνει το πρώτο βήμα απομυθοποίη­σης και μετάβασης από θεϊκές προσωποποιήσεις προς αντίστοιχες αφηρη­μένες έννοιες. Είναι εκείνος που θα θέσει για πρώτη φορά τα βασικά ερωτή­ματα για την «αλήθεια», για την «απαρχή» και για τη «συνοχή του κόσμου». Δίνοντας μια φυσιοκρατική απάντηση στην κοσμογονία του, φωτίζει ήδη τον δρόμο που θα ακολουθήσει ο ελληνικός στοχασμός. Το ελληνικό πνεύ­μα είναι πλέον ώριμο για το αποφασιστικό βήμα προς τη φιλοσοφία και την, ακόμη άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτήν, επιστήμη.

        Αυτό το τελικό, αποφασιστικό βήμα θα είναι αποκλειστικό επίτευγμα των προσωκρατικών φιλοσόφων. Αυτοί είναι εκείνοι που θα αποτινάξουν τις τελευταίες μυθολογικές, ανθρωπομορφικές εικόνες, εκφράζοντας το γε­γονός αυτό και γλωσσικά με την αντικατάσταση των ονομάτων των θεών με λέξεις ουδετέρου γένους, όπως το «άπειρον», τα «εναντία», το «χρεών». Αυτοί είναι εκείνοι που θα γενικεύσουν προσωπικές, πρακτικές εμπειρίες και γνώ­σεις, ανάγοντας τις σε καθολικές αρχές και θεωρίες. Για πρώτη φορά η αν­θρώπινη νόηση εστιάζεται στην αλήθεια, αναζητώντας την υποκείμενη τάξη και σταθερότητα στη φύση, θα προσπαθήσει να την προσεγγίσει με πνεύμα ορθολογικό και κριτικό; και ο τρόπος αυτός θα είναι καθοριστικός για την εξέλιξη της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας και επιστήμης.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ: ΟΙ ΘΕΜΕΛΙΩΤΕΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ» →

 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Η προϊστορία και οι απαρχές

 

(το αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του G.E.R. LLOYD

«ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» – ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΛΗ ΩΣ ΤΟΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

 

Πολλοί θεωρούν ότι η επιστήμη άρχισε με τους αρχαίους Έλληνες. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τί σημαίνει, αλήθεια, να ισχυρίζεται κανείς ότι η επιστήμη έχει κάποια αφετηρία; Αν υιοθετήσουμε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί του τί εστί επιστήμη και δεχθούμε, όπως ο Crowther. ότι πρόκειται για «το σύστημα συμπεριφορών μέσω του οποίου ο άνθρωπος αποκτά έλεγχο του περιβάλλοντος του», όλες οι κοινωνίες, σύγχρονες και αλλοτινές, κατείχαν τις στοιχειώδεις αρχές τις επιστήμης. Συνήθως, όμως, η επιστήμη ορίζεται πιο στενά, όχι ως σύστημα συμπεριφορών, αλλά ως σύστημα γνώσεων. Ο Clagett. π.χ., θεωρεί ότι εμπεριέχει, αφ’ ενός. «τη μεθοδική και συστηματική κατανόηση, περιγραφή ή/και εξήγηση των φυσικών φαινομένων» και, αφ’ ετέρου, «τα εργαλεία που είναι αναγκαία για το εγχείρημα αυτό», με ιδιαίτερη μνεία στη λογική και στα μαθηματικά[1].

Αλλά είχε πράγματι η επιστήμη, έτσι όπως την ορίσαμε, μια συγκεκριμένη χρονική και χωρική αφετηρία, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο;[2] Οι περισσότεροι μελετητές της αρχαίας επιστήμης φαίνεται να συγκλίνουν στην άποψη αυτή. Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι η αναζήτηση το)ν αιτίων των πραγμάτων άρχισε με τον Θαλή τον Μιλήσιο. Ο Θαλής και οι δύο έτεροι Μιλήσιοι φιλόσοφοι, ο Αναξίμανδρος και ο Αναξιμένης. άντλησαν αναμφισβήτητα σε μεγάλο βαθμό από προγενέστερες αντιλήψεις και πεποιθήσεις, ελληνικές και μη, αλλά η σκέψη τους -όπως είναι γενικά παραδεκτό- σηματοδοτεί μια σαφή ρήξη με το παρελθόν, γεγονός που συνάδει με την άποψη ότι τόσο η φιλοσοφία όσο και η επιστήμη, όπως τις αντιλαμβανόμαστε σήμερα, έχουν την αφετηρία τους στους εν λόγω στοχαστές. Για να αξιολογήσουμε τη συγκεκριμένη ερμηνευτική προσέγγιση πρέπει να εξετάσουμε πόσο πρωτότυπη και ξεχωριστή υπήρξε εν τέλει η συνεισφορά των Μιλησίων φιλοσόφων. Πρώτα όμως πρέπει να δούμε τί έχει να αντιτάξει και η άλλη πλευρά. Ο κόσμος του Θαλή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να χαρακτηριστεί πρωτόγονος, ορισμένα δε από τα επιτεύγματα των πολιτισμών της Εγγύς Ανατολής, με τους οποίους βρισκόταν σε επαφή η Μίλητος, συνδέονται άμεσα με το ζήτημα που μας απασχολεί.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ – Η ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ» →