«Είναι ο Θαλής ο θεμελιωτής της ελληνικής φιλοσοφίας και γιατί;»

Τριπουλά Ιωάννα

  Δείτε και εδώ

   

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

Ο Θαλής συνιστά αδιαμφισβήτητα μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της ελληνικής ιστορίας του πνεύματος. Από την αρχαιότητα ήδη συγκαταλέγονταν στη χορεία των Επτά Σοφών – και μάλιστα μόνο το δικό του όνομα μαζί με αυτό του Σόλωνα εμφανίζονταν σταθερά σε όλες τις εναλλακτικές συνθέσεις της ομάδας. Από την άλλη, ο Αριστοτέλης πρώτος^[1] και πολλοί άλλοι στη συνέχεια τον αναγνωρίζουν ως τον πατέρα της φιλοσοφίας. Αποτελεί, συνεπώς, ζήτημα αν ο Θαλής είναι σοφός ή φιλόσοφος και μάλιστα αν μπορεί να θεωρηθεί, παρά τις όποιες αντίθετες απόψεις, ως ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος.

Το παρόν δοκίμιο υποστηρίζει την άποψη του Αριστοτέλη, όχι μόνον γιατί συνιστά από ιστορικής και επιστημονικής πλευράς μια αξιόπιστη μαρτυρία, αλλά κυρίως στηριζόμενοι σε τεκμήρια και επιχειρήματα που αποδεικνύουν την ισχύ της θέσεως του αρχαίου φιλοσόφου. Η απόπειρά μας θα ολοκληρωθεί σε δύο μέρη. Σε πρώτη φάση επιχειρείται να καταδειχτεί ότι ο Θαλής δεν ήταν μόνον ένας σοφός -κάτι που εκλαμβάνεται ως δεδομένο – αλλά ένας πραγματικός φιλόσοφος, ενώ στη συνέχεια θα αναφερθούν οι συγκεκριμένοι λόγοι για τους οποίους υποστηρίζεται η άποψη ότι είναι ο πρώτος φιλόσοφος στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής, αλλά και της δυτικής φιλοσοφίας.

 

ΘΑΛΗΣ, Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

 

Η πνευματική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε στην αρχαϊκή και προκλασική Ελλάδα διακρίνεται σε γενικές γραμμές σε δύο τομείς, στην μυθική διανόηση, όπου εντάσσεται η κίνηση των Ορφικών και των Πυθαγορείων, και στην φιλοσοφική και επιστημονική δραστηριότητα, που εκφράστηκε από την Ιωνική σχολή . Ο Θαλής τοποθετείται στη δεύτερη, όχι τόσο λόγω της καταγωγής του, αλλά κατεξοχήν λόγω του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται τα πράγματα και σκέπτεται περί αυτών. Ενώ, δηλαδή, εκπρόσωποι του ορφισμού και του πυθαγορισμού εμφανίζουν μεμονωμένα προσπάθειες εκλογίκευσης των παραδεδομένων από το μύθο θεωριών για την αρχή και τη λειτουργία του κόσμου^[2], η θεωρία τους προβάλλει έντονα στοιχεία μυστικισμού, στάση που τους τοποθετεί στο μεταίχμιο μυθικής διανόησης και φιλοσοφίας^[3]. Η μυθολογική σκέψη αρχίζει σταδιακά να παραχωρεί τη θέση της στην ορθολογική και ο Μύθος, που ήταν συνδεμένος με τη θρησκεία και τους υπερφυσικούς τρόπους επίδρασης, στέκεται πλέον αντιμέτωπος στο Λόγο, που προσπαθεί να εντοπίσει τις φυσικές αιτίες των πραγμάτων με σωστή ακολουθία αιτιολογικής σκέψης. Η μεταβολή αυτή συντελείται με τους Ίωνες^[4], αρχής γενομένης με το Θαλή, με τους οποίους εισερχόμεθα για πρώτη φορά στον χώρο της φιλοσοφίας.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΕΙΝΑΙ Ο ΘΑΛΗΣ ΘΕΜΕΛΙΩΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ;» →

ΦΕΡΕΚΥΔΗΣ Ο ΣΥΡΙΟΣ

 

Άννα Κελεσίδου

 

Μπο­ρεῖ ὁ ἄν­θρω­πος νά δι­ώ­χτη­κε ἀ­πό τόν πα­ρά­δει­σο σύμ­φω­να μέ τόν θρη­σκευ­τι­κό μῦ­θο για­τί τόλ­μη­σε νά καρ­πω­θεῖ τή γνώ­ση. Ἀ­π’ τήν ἄλ­λη ὁ ἴ­διος κέρ­δι­σε ἕ­να πνευ­μα­τι­κό πα­ρά­δει­σο τή στιγ­μή πού ἔ­χα­σε τή ζω­ή τῆς ἄ­γνοι­ας. Ἄν ὁ­μως οἱ με­γά­λες νί­κες εἶ­ναι ἀ­κρι­βῶς ἐ­κεῖ­νες ὅ­που οἱ ἄν­θρω­ποι κερ­δί­ζουν ἡ κα­τα­κτοῦν κά­τι μέ ὅ­σο τό δυ­να­τό λι­γώ­τε­ρες ἀ­πώ­λει­ες, εὐ­δαι­μο­νι­σμε­νη στά­θη­κε ἡ ἐ­φη­βι­κή πε­ρί­ο­δος τῆς γνώ­σης, ὅ­που ὁ πνευ­μα­τι­κός ἄν­θρω­πος βρέ­θη­κε ἀ­νά­με­σα στόν μῦ­θο καί στόν λό­γο, στή λο­γι­κή αἰ­τι­ο­λό­γη­ση τοῦ κό­σμου καί τῆς ζω­ῆς καί στή μυ­θι­κή πε­ρι­γρα­φι­κή τους ἐ­ξή­γη­ση.

Ἡ ἀρ­χα­ϊ­κή ἑλ­λη­νι­κή σκέ­ψη – ἀρ­χα­ϊ­κή ὡς πρώ­τη ἑρ­μη­νευ­τι­κή, μέ τή ση­μα­σί­α δη­λα­δή αὐ­τοῦ πού εἶ­ναι κον­τά σ’ ὁ­λες τίς πη­γές – ἔ­χει αὐ­τόν ἀ­κρι­βῶς τόν ἀ­δα­πά­νη­το πλοῦ­το: εἶ­ναι συ­χνά γι­γαν­το­μα­χί­α τοῦ λό­γου πού συμ­μα­χεῖ μέ τή φαν­τα­σί­α εἴ­τε γιά νά δώ­σει κά­ποι­ες ἐκ­φάν­σεις της εἴ­τε γιά νά ἀ­πο­κτή­σει ὁ λό­γος με­γα­λύ­τε­ρο εὖ­ρος. Αὐ­τό γί­νε­ται π.χ. μέ τήν ἀλ­λη­γο­ρί­α: ἐ­νῶ ὁ μῦ­θος εἶ­ναι ταυ­το­λο­γι­κός, λέ­ει αὐ­τό πού ὁ ἴ­διος εἶ­ναι, ¨η ἀλ­λη­γο­ρί­α λέ­ει καί κρύ­βει, χρη­σι­μο­ποι­εῖ τόν μῦ­θο γιά νά πεῖ καί νά κρύ­ψει κά­τι ἄλ­λο. Ὁ Φε­ρε­κύ­δης ὁ Σύ­ριος, σύγ­χρο­νος τοῦ Μι­λή­σιου Ἀ­να­ξί­μαν­δρου, πού πρῶ­τος ἔ­γρα­ψε τή φι­λο­σο­φι­κή θε­ω­ρί­α του, γρά­φει πρω­το­πο­ρια­κά γιά τήν ἐ­πο­χή του σέ πε­ζό λό­γο, ἐκ­θέ­τον­τας μ’ αὐ­τόν τόν τρό­πο, ὅ­πως ὁ Ἑ­κα­ταῖ­ος καί ὁ Ἀ­κου­σί­λα­ος, τήν ποι­η­τι­κή του σο­φί­α σχε­τι­κά μέ τή θε­ο­γο­νί­α καί τίς γε­νε­α­λο­γί­ες. Ὁ Φε­ρε­κύ­δης δέν κα­τα­σκευά­ζει νέ­ους θε­ούς, ἐ­πα­νερ­μη­νεύ­ει τούς πα­λαι­ούς, δέν ἀ­παρ­νι­έ­ται τήν ποι­η­τι­κή δύ­να­μη τοῦ ἀν­θρώ­πι­νου νοῦ πού ἐκ­φρά­ζε­ται μέ τίς μυ­θο­λο­γι­κές δο­ξα­σί­ες, ἐ­πι­χει­ρεῖ νά ἑρ­μη­νεύ­σει τόν μῦ­θο μέ φυ­σι­ο­κρα­τι­κές θέ­σεις. Ὁ Ἀ­ρι­στο­τέ­λης λέ­ει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά γι’ αὐ­τόν: «(…) μή μυ­θι­κῶς ἅ­παν­τα λέ­γειν», σέ ἀν­τί­θε­ση μέ τό «μυ­θι­κῶς σο­φί­ζε­σθαι», πού ἀ­πέ­δι­δε στόν τρό­πο σκέ­ψης τοῦ Ἡ­σί­ο­δου. Καί ὁ Δι­ο­γέ­νης Λα­έρ­τιος (I 126) μαρ­τυ­ρεῖ ὅ­τι ὁ Φε­ρε­κΰ­δης ἔ­γρα­ψε πρῶ­τος πε­ρί φύ­σε­ως καί θε­ῶν. ὅ­τι ἡ θε­ο­γο­νί­α του πε­ρι­εῖ­χε καί τό φυ­σι­ο­λο­γεῖν.

Συνέχεια ανάγνωσης «ΦΕΡΕΚΥΔΗΣ Ο ΣΥΡΙΟΣ» →