Εισαγωγικά στο δαχτυλίδι του Γύγη
Εκηβόλος
Ο Γλαύκων προτείνει στο Σωκράτη τρία θέματα για συζήτηση, υποβάλλει τρία ερωτήματα (358c):
α) Τι είναι η δικαιοσύνη (η ουσία της) και ποια η αφετηρία της; Από πού αυτή ξεκίνησε;
β) Όλοι όσοι ακολουθούν τη δικαιοσύνη το κάνουν από ανάγκη, ή επειδή θεωρούν τη δικαιοσύνη κάτι θετικό;
γ) Καλύτερη είναι η ζωή του άδικου ή του δίκαιου;
Από τα τρία ζητήματα οι ενότητες του σχολικού εγχειριδίου αναφέρονται κυρίως στο δεύτερο. Ο Γλαύκων, υποστηρίζοντας τον άδικο βίο, επειδή, κατά την άποψή του, αυτός είναι πολύ καλύτερος από το δίκαιο, ισχυρίζεται ότι η δικαιοσύνη δεν είναι έμφυτη αρετή (όχι αγαθό, όπως λανθασμένα αναφέρει το βιβλίο), αλλά αποτέλεσμα κοινωνικής σύμβασης (και όχι συμβιβασμών όπως, επίσης, λανθασμένα αναφέρεται). Δηλαδή η δίκαιη συμπεριφορά του ανθρώπου δεν απορρέει από κάποια έμφυτη ηθική συνείδηση, αλλά είναι αποτέλεσμα ενός κοινωνικού συμβολαίου μεταξύ ισχυρών και αδυνάτων. Οι αδύνατοι ανέλαβαν την πρωτοβουλία να κάνουν μια άτυπη συμφωνία με τους ισχυρούς, χωρίς -εννοείται- να υπογράψουν ένα γραπτό κείμενο.
Κατηγορία: ΠΛΑΤΩΝ
ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ
ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ
Απόσπασμα – χωρίο από το βιβλίο του Κ. Τσάτσου
«Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ»
Ἀλλά φυσικά ἔρχεται καί ἕνα σημεῖον, ὅπου
οἱ δρόμοι τῶν δυό φιλοσόφων
χωρίζονται.
Καί οἱ δυό συλλαμβάνουν σάν ξεχωριστά αἰσθητό καί νοητό στοιχεῖο, οὐσία καί φαινόμενο, ἄπειρο καί πέρας, μορφή καί ὕλη· δέν δέχονται ὅμως καί οἱ δυό πώς μπορεῖ νά ὑπάρξουν τά δύο αὐτά σάν ξεχωριστοί κόσμοι. Τό δέχεται ὁ Πλάτων· ὁ Ἀριστοτέλης τό ἀρνεῖται. Τό γενικό, ἡ μορφή, ἡ ἔννοια δέν ἔχουν ἄλλη πραγματικότητα παρά τά συγκεκριμένα φαινόμενα, πού εἶναι ὕλη τους καί περιεχόμενο τους. Ἡ ἰδέα δέν ἔχει αὐθυπαρξία, καθώς νομίζει ὁ Πλάτων, δεν ἔχει ἄλλη πραγματικότητα, παρά τό σύνολο τῶν συγκεκριμένων ὄντων, τῶν ὁποίων εἶναι ἡ οὐσία, ἡ μορφή. «Ἀδύνατον εἶναι χωρίς τήν οὐσίαν καί οὗ ἡ ουσία». (Μεταφ. 991 b 1). Εἶναι ἀδύνατον νά χωρισθῆ ἡ οὐσία ἀπό ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου εἶναι οὐσία, ἡ ἰδέα ἀπό τό ὄν τοῦ ὁποίου εἶναι ἰδέα, τό εἶδος ἀπό τό ὄν, ἡ μορφή ἀπό τήν ὕλη. Ὁ Πλάτων χώρισε αὐτά τά δύο στοιχεῖα καί μάταια διπλασιάζοντας, κατά τόν Ἀριστοτέλη, τόν κόσμο, ἔπλασε τόν κόσμο τῶν ἰδεῶν πλάϊ στόν κόσμο τῶν συγκεκριμένων ὄντων. Ὕστερα προσπάθησε βέβαια να συνδέση αὐτούς τούς δύο κόσμους με τη μ έ θ ε ξ η των όντων στην ἰδέα.
