Μπορεί ο συγγραφέας των «Νόμων» να θεωρηθεί προπάτορας του ρεπουμπλικανισμού; Υπάρχει η σωκρατική ψυχή; Τι πρέσβευαν ο Πρωταγόρας, ο Γοργίας, ο Θρασύμαχος;
του ΘΑΝΑΣΗ ΣΑΜΑΡΑ
Διδάσκει Φιλοσοφία στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Το παράδοξο του αμοραλισμού
Η ανάπτυξη της σοφιστικής είναι συνυφασμένη με την εμφάνιση της αρχαίας δημοκρατίας. Με τις αλλαγές που συντελούνται τον 7ο και τον 6ο αι. π.Χ. η παραδοσιακή πολιτική κυριαρχία της έγγειας αριστοκρατίας αμφισβητείται και νέες κοινωνικές δυνάμεις έμποροι, βιοτέχνες, ναυτικοί, ελεύθεροι μικροκαλλιεργητές αποκτούν πολιτικό ρόλο. Στο πλαίσιο της δημοκρατίας δεν αρκεί πλέον η αριστοκρατική καταγωγή για την εξασφάλιση της πολιτικής εξουσίας. Η διευρυμένη σύνθεση της Εκκλησίας του Δήμου, η οποία αποτελεί το κυρίαρχο πολιτειακό όργανο, και η αρχή της πλειοψηφίας βάσει της οποίας λαμβάνονται οι αποφάσεις σημαίνουν ότι για να πετύχει κανείς πολιτικά πρέπει να πείσει τον δήμο. Η επιτυχία αυτή εξασφαλίζεται από τη ρητορική, την οποία διδάσκουν οι σοφιστές. Ενώ δεν έχουν ιδιαίτερη συνοχή σε ό, τι αφορά τις πεποιθήσεις και τα ενδιαφέροντά τους, όλοι οι σοφιστές έχουν το κοινό σημείο ότι είναι αμειβόμενοι δάσκαλοι της ρητορικής.
Οι σπουδαιότεροι από αυτούς είναι πραγματικοί στοχαστές που καταπιάνονται με ζητήματα ηθικής και πολιτικής καθώς και γνωσιοθεωρίας και μεταφυσικής. Ταυτόχρονα επεξεργάζονται κατηγορίες που παίζουν σημαίνοντα ρόλο στη μεταγενέστερη σκέψη, όπως τη διάκριση νόμου και φύσης.
Κατηγορία: ΠΛΑΤΩΝ
ΑΚΑΔΗΜΙΑ – ΠΛΑΤΩΝ
Ομώνυμο κεφάλαιο από το έργο του Α. Β. Γιαννικόπουλου
«Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ»
Απ’ όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα που γνώρισε ως τώρα ο κόσμος, η Ακαδημία υπήρξε δίχως άλλο το μακροβιότερο, αν όχι και το σημαντικότερο. Ιδρύθηκε από τον Πλάτωνα το 387 π.Χ. και, αφού λειτούργησε επί 1.000 περίπου χρόνια, έκλεισε οριστικά τις πύλες του το δεύτερο τέταρτο του 6ου μ.Χ. αιώνα. Αιτία, ως γνωστό, υπήρξε το περίφημο Διάταγμα του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, που εκδόθηκε το 529, με σκοπό να σβήσει και τις τελευταίες πνευματικές εστίες του Ελληνισμού’ ν’ αφανίσει τα δύο μεγάλα πανεπιστήμια του αρχαίου κόσμου, της Αθήνας και της Αλεξάνδρειας. Το κλείσιμο της Ακαδημίας υπήρξε, αναντίρρητα, πλήγμα για τη «θύραθεν» παιδεία. Είχε πολλά δεχθεί στο παρελθόν χτυπήματα από τους χριστιανούς ηγέτες της αυτοκρατορικής Ρώμης· το Διάταγμα όμως στάθηκε μοιραίο για τη σχολή και οδυνηρότατο για την ελληνική ανώτερη εκπαίδευση, Έκτοτε, θα παρέλθουν πολλοί αιώνες ταραγμένου βίου, ώσπου να καταφέρει ο Ελληνισμός ν’ ανεγείρει το πρώτο του πανεπιστήμιο, το σημερινό (1837), όχι πολύ μακριά από την αρχαία Ακαδημία.
Πέρα από τις λίγες πληροφορίες, τις οποίες εκθέσαμε ήδη στην προηγούμενη παράγραφο, δεν ξέρουμε πολλά πράγματα για την περίφημη σχολή της αρχαιότητας. Ευτυχώς, όμως (υποθέτουμε ότι) γνωρίζουμε πώς έφτασε ο Πλάτων στην απόφαση να διδάξει φιλοσοφία σε μόνιμο, όπως κι ο Ισοκράτης, τόπο και κτήριο. Στην αρχή, λένε οι πηγές, ο φιλόσοφος προοριζόταν για πολιτικός ή τραγικός ποιητής, αλλά τράπηκε προς τη φιλοσοφία όταν άκουσε κάποια ημέρα το Σωκράτη να διδάσκει. Έκαψε μάλιστα όσα ποιήματα είχε γράψει ως τότε1 και τον ακολούθησε2 ως πιστός κι αφοσιωμένος μαθητής από το 407 ως το 399. Αλλ’ όταν ο Σωκράτης κατηγορήθηκε γι’ αθεΐα και διαφθορά της νεολαίας και καταδικάστηκε σε θάνατο, ως άλλος Πέτρος, απαρνήθηκε το διδάσκαλό του κι από το φόβο των Αθηναίων εγκατέλειψε μαζί μ’ άλλους την πόλη. Αφού μάλιστα ως περιπλανώμενος Ιουδαίος γύρισε σε διάφορες χώρες, μ’ ορθάνοιχτα τα μάτια της σκέψης του, κατέληξε τελικά στην Κάτω Ιταλία. Είναι μάλλον βέβαιο ότι η επίσκεψη κι η παραμονή του στη Μ. Ελλάδα του έδωσε την ιδέα να ιδρύσει φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα, αλλά δεν είναι λογικό ν’ αποκλειστούν κι άλλες εκδοχές, οι ακόλουθες:
