ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ
γράφει ο Αναστάσιος Γιαννάς
Οι διάφοροι αναλυτές και ερμηνευτές του Πλάτωνα, έχουν ασχοληθεί διεξοδικά με όλες σχεδόν τις φιλοσοφικές εμβαθύνσεις αυτού του μεγάλου φιλοσόφου και μας έχουν παρουσιάσει αναλυτικά τις μεγάλες αλήθειες του για την φύση του ανθρώπου και του κόσμου. Υπάρχει όμως μία αναφορά του Πλάτωνα που νομίζω ότι δεν έχει επισημανθεί όσο θα έπρεπε, ενώ είναι ζωτικής σημασίας τόσο για τις ανθρώπινες κοινωνίες όσο και τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.
Στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας λοιπόν, παρατίθεται ο μύθος του Σπηλαίου, μέσα στο οποίο οι άνθρωποι που κατοικούν εκεί δεν μπορούν να δουν την πραγματική φύση των πραγμάτων, αλλά μόνον τις σκιές τους, δηλαδή αντιλαμβάνονται έναν κόσμο ψεύτικο και ουσιαστικά ανύπαρκτο. Τελειώνοντας λοιπόν ο Πλάτωνας την διήγηση του, λέει το εξής συγκλονιστικό: Αν αυτός που απελευθερώθηκε από τα δεσμά του μέσα στο σπήλαιο και ανέβηκε στην επιφάνεια, αντικρίζοντας έτσι την αληθινή φύση των πραγμάτων, επιστρέψει μέσα σε αυτό και θελήσει να πει την αλήθεια στους φυλακισμένους του σπηλαίου, αυτοί θα μπορούσαν ακόμη και να τον σκοτώσουν. Δηλαδή, ο Πλάτωνας με αυτές τις φράσεις μας εξηγεί ότι οι άνθρωποι δεν επιθυμούν να γνωρίσουν την αλήθεια, η αλήθεια τους τρομάζει και προτιμούν έτσι να ζουν μέσα στις ψευδαισθήσεις τους. Μα θα μου πείτε, οι διάφοροι ερμηνευτές του Πλάτωνα έχουν ασχοληθεί με τον μύθο του σπηλαίου, δεν μας λες κάτι νέο. Ναι, το γνωρίζω αυτό, εγώ όμως επικεντρώνομαι ιδιαιτέρα σε εκείνο το απόσπασμα που περιγράφει την εξαιρετικά βίαιη αντίδραση των ανθρώπων, ενάντια σε αυτόν που θέλει να τους ανοίξει τα μάτια: Επιθυμούν να τον σκοτώσουν. Λοιπόν αυτή την μανία και την επιθετικότητα των ανθρώπων που δεν θέλουν να δουν την αλήθεια, μπορεί κάποιος να την καταλάβει, να την νοιώσει, μόνον αν την έχει βιώσει στην ζωή του, δηλαδή να έχει πέσει θύμα ο ίδιος αυτής της επιθετικής μανίας. Εκτός του ότι είναι μία βίαιη αντίδραση, είναι συνάμα απρόσμενη και ξαφνική. Δεν είναι πράγματι συγκλονιστικό; Γιατί άραγε να συμβαίνει αυτό; Γιατί να μην δείξουν προθυμία, λέγοντας, ναι, πες μας αυτό που είδες, πες μας αυτό που μπορεί να υπάρχει και εμείς δεν το βλέπουμε. Θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε αυτό το φαινόμενο γιατί εκτός της σημασίας που έχει για την προσωπική μας ζωή και εξέλιξη, παίζει καθοριστικό ρόλο και στην διαμόρφωση των κοινωνιών. Η ανάλυσή μας θα αναπτυχθεί σε τρία επίπεδα:
