Βασίλειος Κύρκος
Καθηγητής Φιλοσοφίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών
I.
Ο Αριστοτέλης και η σωκρατική παράδοση.
1. Όταν ο Αριστοτέλης έφθασε στην Ακαδημία το 367 π.Χ., ο Πλάτων ήταν ήδη 60 ετών και ο Σωκράτης είχε πεθάνει, πίνοντας το κώνειο, πριν από 22 χρόνια. Επιπλέον η λειτουργία της Ακαδημίας του Πλάτωνα συμπλήρωνε ήδη 20 συναπτά έτη και ο ιδρυτής της, ο Πλάτων, είχε αναπτύξει τα βασικότερα σημεία της φιλοσοφίας του «κλείνοντας» την ώριμη περίοδο της συγγραφικής του δραστηριότητας. Ένα στοιχείο ακόμα, ίσως, είναι χρήσιμο για να αποτιμήσουμε καλύτερα το «φιλοσοφικό κλίμα» και την ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα που επικρατούσε τη στιγμή εκείνη, όταν ο Αριστοτέλης ήρθε στην Αθήνα, για να παρακολουθήσει τα μαθήματα κοντά στον Πλάτωνα: εννοούμε την χρονική απόσταση που χωρίζει την άφιξη του Αριστοτέλη στην Ακαδημία από την εποχή που ο Πλάτων είχε γράψει τους λεγόμενους «σωκρατικούς» διαλόγους του1. Είχαν παρέλθει ήδη 20 χρόνια, και είχε «κλείσει» δηλ. για τον Πλάτωνα το κεφάλαιο αυτό της φιλοσοφίας.
Κατηγορία: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ
ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ
C. J. Classen, «Σοφιστική και σοφιστές στον Αριστοτέλη»,
μτφρ. Γ. Καλογεράκος, Παλίμψηστον 9-10 (1989-1990), 86-88:
«Οι Έλληνες χρησιμοποιούν το σοφίζεσθαι (που μαρτυρείται για πρώτη φορά στον Ησίοδο), σόφισμα, σοφιστής (που παραδίδεται για πρώτη φορά στον Πίνδαρο) και συγγενικές λέξεις τόσο με θετική όσο και με αρνητική απόχρωση για ενέργειες ή για ανθρώπους, που προσδιορίζονται από ιδιαίτερες ικανότητες και από πλούτο ιδεών, αλλά και από επιτηδειότητα και αφθονία τεχνασμάτων. Με τη λέξη σοφιστής συνδέουν από το τέλος του 5ου αιώνα προπάντων την παιδεία που παρέχεται με πληρωμή και την επιδέξια επιχειρηματολογία. Οι σημασίες αυτές των παραπάνω λέξεων υπάρχουν και στον 4ο αιώνα, και ο Αριστοτέλης τις χρησιμοποιεί γενικά με ανάλογο τρόπο. Σπάνια τις συναντούμε στα έργα του με καθαρά θετικό νόημα, και περισσότερο από μια φορά χαρακτηρίζουν κάποια έξυπνα επινοημένα επιχειρήματα ή μορφές επιχειρηματολογίας (και αντίστοιχες ανάλογα ενέργειες), χωρίς να υποδηλώνεται απαραίτητα μια αρνητική κριτική. Το πιο συνηθισμένο ωστόσο είναι πως οι λέξεις σοφισταί ή σοφιστής χαρακτηρίζουν εκείνους που ανήκουν σε μια ορισμένη ομάδα προσώπων και πως οι λέξεις σοφιστικός κ.λπ. χαρακτηρίζουν κάποιες πολύ συγκεκριμένες μορφές επιχειρηματολογίας, τις οποίες ωστόσο ο Αριστοτέλης δεν αποδίδει ποτέ σε κάποιον από τους παλαιότερους σοφιστές.
