Η Ελληνική Παγκόσμια Μουσική

(Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «ΔΑΥΛΟΣ», τεύχος 166)

ΜΑΡΙΑ ΣΤΟΥΠΗ

 

 

 

Σκεφτήκατε άραγε ποτέ, πώς κι από που ξεκίνησε ή Μουσική;

Οι πλανήτες μέσα στο σύμπαν στη δίνη του στροβιλίσματος τους δημιουργούν ήχους. Ό,τι κινείται αφήνει κάποιον ήχο. «Όταν πριν από 140.000.000 χρόνια ο πλανήτης Γη είχε τη μορφή μιας πανθάλασσας, αρχίζει μια γιγαντιαία ανοδική ορογενετική κίνηση, που ανύψωσε πάνω από τα νερά αυτής της πανθάλασσας την Πελαγονική οροσειρά. Από τότε θα περά­σουν 115.000.000 χρόνια, για ν’ αναδυθούν από τη θάλασσα οι υψηλότεροι ορεινοί όγκοι της Γης, δηλ. τα Ιμαλάια, οι Άλπεις, τα Πυρηναία και η επιβλητική οροσειρά της Πίνδου»1.

Ας παρακολουθήσουμε με τη φαντασία μας το τι μπορεί να συνέβη, αφού πρώτα ακού­σουμε το παιχνίδισμα των υδάτων, καθώς η γη έβγαινε από τη θάλασσα και τα νερά κελάρυζαν, για να ηρεμήσουν, μέχρι να ορθωθούν οι βράχοι. Σιγα-σιγά η επιφάνεια στεγνώνει και σε λίγο θ’ αποκτήσει το βάθος του εδάφους που χρειάζεται, για ν’ αναπτυχθούν φυτικοί και ζωικοί οργανισμοί. Αυτοί οι οργανισμοί αρχίζουν ν’ αναπτύσσονται και ο καθ’ ένας από αυτούς παίρνει τη δική του μορφή, για να βασιλέψει στο χώρο όπου τάχτηκε. Έτσι μπορούμε να φανταστούμε το φυτικό βασίλειο να βλασταίνει, τα πουλιά να τιτιβίζουν, τα διάφορα ζώα να βγάζουν τις κραυγές τους, το σύρσιμο των ερπετών και τους καλπασμούς των άλογων να δονούν την ατμόσφαιρα Μα κάπως έτσι θα πρέπει ν’ ακούστηκαν και τα πρώτα μωρά να βγά­ζουν τις πρώτες άναρθρες φωνές.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ» →

Ἡ ἀν­τί­λη­ψη πε­ρί μί­ας ἠ­θι­κῆς δυ­νά­με­ως τῆς Μου­σι­κῆς ὑ­πῆρ­ξε ἕ­να ἀ­πό τά πιό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά καί οὐ­σι­α­στι­κά γνω­ρί­σμα­τα τοῦ Πνεύ­μα­τος τῶν Ἑλ­λή­νων. Αὐ­τήν τήν ἀν­τί­λη­ψη, πο­λύ πρίν γί­νει κτῆ­μα τῆς Φι­λο­σο­φί­ας, τήν βρί­σκου­με δι­α­τυ­πω­μέ­νη μέ­σα σέ μύ­θους σχε­τι­κούς μέ τήν Μα­γεί­α τῆς Μου­σι­κῆς, κα­θώς καί σέ ἀρ­κε­τές μου­σι­κές ἐκ­δη­λώ­σεις τῆς ἀρ­χαί­ας ζω­ῆς, πού βε­βαί­ως ἀ­πο­σκο­ποῦ­σαν πε­ρισ­σό­τε­ρο σέ ἠ­θι­κά καί λι­γώ­τε­ρο σέ κά­ποι­α ἁ­πλῶς ἐν­τυ­πω­σια­κά ἀ­πο­τε­λέ­σμα­τα. Ὁ Μύ­θος, ἡ Θρησκεία, ἡ Ἰ­α­τρι­κή καί ἡ Λα­τρεί­α συν­δυ­ά­ζον­ταν ἀ­πό τούς Ἕλ­λη­νες ἐν­τέ­χνως, μέ σα­φῆ σκο­πό νά δώ­σουν στίς ἠ­θι­κές ἀ­ξί­ες μιά με­γα­λύ­τε­ρη ποι­κι­λί­α καί δύ­να­μη, ἐ­νῶ ἡ ἐμ­φα­νής συμ­βο­λή τους στήν ἀ­νά­πτυ­ξη τῆς ἠ­θι­κῆς θε­ω­ρί­ας ἀ­πο­κτᾶ γιά ἐ­κεί­νους, ἄλ­λα καί γιά ἐ­μᾶς, ἰ­δι­αί­τε­ρη ση­μα­σί­α, δι­ό­τι, ἀν­τί νά ἕ­ξα­φα­νι­σθοῦν μέ τήν ἐμ­φά­νι­ση τῆς Φι­λο­σο­φι­κῆς Σκέ­ψε­ως, ἐ­ξα­κο­λού­θη­σαν νά ὑ­πάρ­χουν ἐκ πα­ραλ­λή­λου πρός τήν Φι­λο­σο­φί­α, προσ­δί­δον­τάς της μά­λι­στα ὄ­χι μό­νο βά­θος, ἄλ­λα καί ἕ­να κοι­νω­νι­κό πε­ρι­ε­χό­με­νο».

 Edward A. Lippman

«Ἡ ἠθική ἀντίληψη τῆς μουσικῆς στήν ἀρχαία Ἑλλάδα»

«Η Μουσική είναι ένα ηθικό δίκαιο. Δίνει ψυχή στο σύμπαν, φτερά στο νου, πτήση στη φαντασία και γοητεία και ευθυμία στη ζωή και τα πάντα»                                                                                                                                                                     Σωκράτης

   

…εἶδος γὰρ καινὸν μουσικῆς μεταβάλλειν εὐλαβητέον ὡς ἐν ὅλῳ κινδυνεύοντα· οὐδαμοῦ γὰρ κινοῦνται μουσικῆς τρόποι ἄνευ πολιτικῶν νόμων τῶν μεγίστων, ὥς φησί τε Δάμων καὶ ἐγὼ πείθομαι. Πλάτων (ΠΟΛΙΤΕΙΑ, Δ. 424 c) …Χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί σε ό, τι αφορά την εισαγωγή νέων μουσικών δρόμων, επειδή εδώ διακυβεύονται τα πάντα. Γιατί πουθενά δεν συντελούνται αλλαγές στους τρόπους της μελωδικής σύνθεσης χωρίς να ακολουθούνται από ριζικές πολιτικές και κοινωνικές μεταβολές, όπως υποστηρίζει ο Δάμων και το πιστεύω κι εγώ.  (μετ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος)

Στην Αρχαία Ελλάδα η Μουσική ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την καθημερινότητα όλων των ανθρώπων, και σαν μια σύνθετη καλλιτεχνική και πνευματική έκφραση είχε ιδιαίτερη θέση σε όλες τις εκδηλώσεις της προσωπικής και της κοινωνικής ζωής. Η Μουσική, το Άσμα και η Όρχηση (συνήθως αλληλένδετα) ήταν οι χαρακτηριστικότερες εκφάνσεις της πολιτισμένης κοινωνίας και βασικοί παράγοντες – αλλά και δείκτες – ευζωίας.

     Από τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η Μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο, με αποκορύφωμα την δημιουργία Μουσικών Αγώνων σε πολλές πόλεις. Οι αρχαιότεροι τέτοιοι καταχωρημένοι Αγώνες είναι τα “Κάρνεια” στην Αρχαία Σπάρτη, μια πόλη όπου η Μουσική γενικότερα κατείχε εξέχουσα θέση και ήταν άρρηκτα δεμένη με την εκπαίδευση των νέων.

     Η Αθήνα έλαμψε κυριολεκτικά μετά τον 6ο αιώνα όταν πλέον η Μουσική έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο στις δύο μεγάλες Εορτές της πόλης, τα Μεγάλα Παναθήναια και τα Μεγάλα Διονύσια. Στο πλαίσιο των μεγάλων αυτών εορτών όχι μόνο γίνονταν μεγάλοι διαγωνισμοί αλλά αναπτύχθηκαν και τα σημαντικότερα μουσικά και ποιητικά είδη της εποχής με αποκορύφωμα βέβαια το Αρχαίο Δράμα.

     Αν και η Μουσική είχε κατεξοχήν εορταστικό χαρακτήρα στο πλαίσιο τόσο των δημόσιων όσο και των ιδιωτικών εορτών, καίριος ήταν ο ρόλος της στις θλιβερές στιγμές της ζωής και λυτρωτική η ένταξή της στις καθημερινές σκληρές – ίσως και ανιαρές – ώρες του μόχθου. Στις στιγμές της χαράς και του γλεντιού, στα συμπόσια και στις συγκεντρώσεις και φυσικά στους γάμους – ήταν αλληλένδετη με όλους τους ιδιωτικούς εορτασμούς αλλά και «σύντροφος» στην καθημερινότητα. Ένας αυλητής λ.χ. συνόδευε τις γυναίκες στο ζύμωμα, τους εργάτες στον τρύγο και τον θερισμό, τους κωπηλάτες αλλά και τους στρατιώτες στην πορεία προς την μάχη. Άρρηκτα δεμένος ο Αθλητισμός με την Μουσική, όχι μόνον γιατί οι μεγάλοι αθλητικοί αγώνες είχαν και μουσικούς διαγωνισμούς, αλλά γιατί ο αθλητής τόσο στην προπόνησή του όσο και στον αγώνα χρειαζόταν τον ρυθμό του μουσικού να τον ωθεί και να τον εμψυχώνει.

Ο θεϊκός χαρακτήρας της Μουσικής

     Η Μουσική έχοντας θεϊκό χαρακτήρα για τους αρχαίους Έλληνες, θεράπευε ψυχή και σώμα, εξάγνιζε, καταπράυνε, ενέπνεε, παρακινούσε αλλά και ηρεμούσε. Όλα τα παραπάνω δικαιολογούν τον πρωταγωνιστικό ρόλο που διαδραμάτιζε στις μεγάλες Εορτές της πόλης όπου μουσική, άσμα και όρχηση ήταν άρρηκτα δεμένα με τις εκδηλώσεις που είχαν κατεξοχήν θρησκευτικό χαρακτήρα – π.χ. στη μεγάλη γιορτή των Παναθηναίων στην Αθήνα.

http://www.lyravlos.gr/ancient-greek-music.asp