Δεοντολογία, ηθική και φιλοσοφία της ιατρικής

σε έργα της Ιπποκρατικής Συλλογής*

 

  Δρ Γεράσιμος Α. Ρηγάτος

Άμ. Επίκουρος Καθηγητής Ιατρικής,

Συγγραφέας Επίτιμος Διδάκτωρ Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Αθηνών

 

 Από το σύνολο των περίπου 60 έργων¹ που απαρτίζουν το ιπποκρατικό σώμα (corpus Hippocraticus) αρκετά θεωρούνται έργα του ίδιου του πατέρα της ιατρικής και άλλα έργα της Σχολής της Κω, γραμμένα από τους γιους, τους γαμπρούς ή άλλους μεταγενέστερους μαθητές του Ιπποκράτη. Μικρός αριθμός έργων, όπως λ.χ. οι 24 Επιστολές, οι Λόγοι, το Περί μανίας και το Δόγμα Αθηναίων θεωρούνται μη γνήσια έργα («απόκρυφα» ή «ψευδεπίγραφα»). Η διαίρεση των έργων της Ιπποκρατικής Συλλογής από τον Littre² γίνεται με βάση «φιλολογικά» κριτήρια, δηλαδή την αναφορά τους ή όχι από τους αρχαίους υπομνηματιστές, τον πιθανολογούμενο συγγραφέα, την ακεραιότητα του έργου ή την ελλιπή διάσωσή του, την ένταξη σε σειρές θεματικού ενδιαφέροντος κ.λπ. O Αριστοτέλης Π. Κούζης³ στην Ιστορία⁴ του διαιρεί τα βιβλία της Ιπποκρατικής Συλλογής σε δώδεκα κατηγορίες: Γενικά, Ανατομικά-Φυσιολογικά, Διαιτητικά, Γενικής Παθολογίας, Προγνωστικά, Ειδικής Νοσολογίας, Θεραπευτικά, Χειρουργικά, Οφθαλμολογικά, Μαιευτικά-Γυναικολογικά, Παιδιατρικά και Ποικίλα.

Ο γιατρός που διαβάζει κριτικά θα εκπλαγεί βλέποντας ότι στα ιπποκρατικά έργα μπορεί να ανακαλύψει στοιχεία για καθεμία από τις κλινικές ειδικότητες του σήμερα. Αυτό βεβαίως ισχύει και για τη δεοντολογία και την ιατρική ηθική. Με τα θέματα αυτά ο Ιπποκράτης ασχολείται διάσπαρτα σε πολλά από τα συγγράμματά του, αλλά υπάρχουν και ορισμένα στα οποία τα ζητήματα ιατρικής δεοντολογίας και ηθικής είναι το κύριο αντικείμενο. Πρόκειται για τα βιβλία Όρκος, Περί ιητρού, Πε­ρί ευσχημοσύνης, και σε κάποιο βαθμό τα Παραγγελίαι, Περί Τέχνης και Αφορισμοί. Πολύτιμα ψήγματα, όμως, όπως αναφέρθηκε, ανευρίσκονται διαχύτως στο σύνολο των έργων της Ιπποκρατικής Συλλογής. Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας που εντοπίζονται στα τρία πρώτα από τα βιβλία που μνημο­νεύσαμε πιο πάνω.⁵

  ^{Συνέχεια ανάγνωσης «ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ» →}

 

Η φροντίδα της υγείας και η εξέλιξη της ιατρικής

κατά την αρχαιότητα

 

Β.Κ. Λαμπρινουδάκης

Καθηγητής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Η ιατρική είναι η πρώτη γνωστική και πρακτική απασχόληση του ανθρώπου που προχώρησε σε επιστημονικές διαδικασίες, όπως η ακριβής παρατήρηση του αντικειμένου της, η οποία αποτελεί τη βάση κάθε επιστήμης. Η ιστορία της είναι μακρά και γενικά κινήθηκε από τη θρησκευτική προς την πρακτική-επιστημονική προσέγγιση της υγείας. Είναι πάντως γεγονός ότι οι περισσότερες παραδοσιακές θεωρητικές και πρακτικές γνώσεις της ιατρικής διαμορφώθηκαν ήδη κατά την αρχαιότητα. Επίσης το ιατρικό λειτούργημα και η δεοντολογία του κληροδοτήθηκαν στον σύγχρονο κόσμο από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα. Το σχετικό κείμενο που είναι γνωστό ως Όρκος του Ιπποκράτη αποτέλεσε με μικρές αλλαγές τη βάση για τη σημερινή καθομολόγηση του γιατρού.

 

Η φροντίδα και η επιδίωξη της υγείας, βασικού πάντοτε αγαθού στην ανθρώπινη ζωή θεωρήθηκε αρ­χικά, όπως είναι φυσικό, ότι τελεί υπό τον έλεγχο της θείας δύναμης. Η στενή σχέση της αρχαίας κοινωνίας με τον έντονα αγροτοποιμενικό χαρακτήρα, έβλεπε τη γη ως τη μητέρα δύναμη, που γεννά ζωή, την παίρνει πίσω μετά την ωρίμανση και το θάνατο της, για να την αναγεννήσει στον επόμενο κύκλο των εποχών. Επομένως οι άνθρωποι προσέβλεπαν και στις θεότητες που ενσάρκωναν τη Γη, την πηγή της ζωής και της υγείας, και συνέδεαν τις ενέργειες για την ίαση ασθενειών, δηλαδή για την αποκατάσταση της υγείας, άρα για τη συ­νέχεια της ζωής, με τη λατρεία αυτών των θεοτήτων. Είναι χαρακτηριστική η πρώιμη θεραπευτική πρακτική στα ιερά του Ασκληπιού, την οποία αποτελούσαν δύο βασικές ενέργειες. Η πρώτη ήταν το λουτρό και η δεύτερη η εγκοίμηση. O ασθενής εξαγνιζόταν στο κύριο στοιχείο που κινεί την ανανέωση της φύσης, το νερό, και κατόπιν κατακλινόταν σε δάπεδο γήινο, σε απευθείας επαφή δηλαδή με τη γη, για να κοιμηθεί και να δει στον ύπνο του τον Ασκληπιό, ο οποίος είτε τον γιάτρευε ο ίδιος με ψαύση ή με φάρμακα, είτε του έλεγε τι πρέπει να κάμει για να γιατρευτεί, είτε του εμφανιζόταν με τη μορφή κάποιου ιερού του ζώου.

Συνέχεια ανάγνωσης «Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ» →